Τετάρτη, 27 Μαΐου 2009

Ο οικουμενικός νταβατζής

Τι μας λένε «οι καλοί» για τις τράπεζες?
Ότι φυλάνε τις πολύτιμες αποταμιεύσεις μας
Ότι μας δίνουν και τόκο, σαν μέρισμα
από τον μεγαλύτερο τόκο που εισπράττουν οι ίδιες
όταν δανείζουν τα λεφτά μας στις επιχειρήσεις.
Οι καλές μας οι τράπεζες μας παρουσιάζονται να μαζεύουν, φασούλι το φασούλι,
τις μικρο-καταθέσεις των πολλών, για να τις κάνουν μεγάλα δάνεια
για μεγάλα εργοστάσια, μεγάλα πλοία κι άλλα πολλά μεγάλα.
Καθαρά πράγματα, ξεκάθαροι λογαριασμοί.
Αν δεν υπήρχαν, θάπρεπε να τις εφεύρουμε.

Αλλά και «οι κακοί», τι είναι αυτά που λένε?
Ότι δανείζουν 3 και 4 φορές το ύψος των καταθέσεων που έχουν συγκεντρώσει. Ότι μη τύχει και εμφανιστούμε οι καταθέτες όλοι μιας τράπεζας να ζητήσουμε τα λεφτά μας. Δεν υπάρχουν λεφτά. Σκέτα ψηφιακά νούμερα στις οθόνες των υπολογιστών έγιναν!
Ότι δανείζουν με βάση τους διεθνείς κανόνες 10 φορές τα δικά τους κεφάλαια. Με 10 εκατ. μετοχικό κεφάλαιο, δανείζουν άλλα 90 εκατ. Που τα βρίσκουν? Τα πληκτρολογούν στα κομπιούτερ τους. Αέρας κοπανιστός!

Λένε ακόμα οι κακοί ότι τράπεζες αντιπροσωπεύουν για την οικονομία, για τη ζωή μας δηλ., ότι το κυκλοφορικό σύστημα στον οργανισμό μας. Όπου δεν παρέχεται τραπεζικό χρήμα, δηλ. αίμα, έχουμε νέκρωση. Η κρίση που ζούμε σήμερα, τεχνικά, σε τέτοια στέρηση ρευστότητας οφείλεται.

Εγώ πάλι λέω ότι
οι καλοί μας τραπεζίτες εμπλέκονται σε κάθε συναλλαγή στην πραγματική οικονομία: στα ψώνια μας στo supermarket με πιστωτική κάρτα, στην αγορά αυτοκινήτου με δάνειο, στη χρηματοδότηση των επενδύσεων των επιχειρήσεων, στο διεθνές εμπόριο και στον κρατικό δανεισμό για την ανέγερση σχολείων. Σιγά-σιγά αυτοί οι καλοί άνθρωποι μπλέχτηκαν σε ότι κι αν κάνουμε εμείς οι υπόλοιποι στην πραγματική οικονομία, στην καθημερινή μας ζωή. Προσφέρουν το λογιστικό -«αέρας κοπανιστός»- χρήμα, και ζητούν τόκους (=μερτικό) από την κάθε συναλλαγή.

Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί εμένα αυτό το τελευταίο μού θυμίζει ασπρόμαυρες ταινίες με ήρωες να λένε «για να σ’αφήσουμε να συνεχίσεις να ζείς όπως ως σήμερα, θα μας πληρώνεις το 10% επί των εισπράξεων σου. Αλλιώς σου καίμε το μαγαζί». Δεν καταλαβαίνω γιατί μου θυμίζει μαφιόζικη προστασία. Γιατί βλέπω πάνω απ’όλους μας το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα σαν ένα οικουμενικό νταβατζή.
Δεν καταλαβαίνω…

Η μέγιστη ελευθερία. Αυτή του καταναλωτή.

«Δεν βγαίνουμε. Δεν υπάρχουν άλλα λεφτά Αυτά είναι όλα». Αλλά
«Είσαι ελεύθερος να τα κάνεις ότι θες».
Η μέγιστη ελευθερία. Αυτή του καταναλωτή.

Στην πράξη, ότι βγάζουμε πάει σε πολύ χειροπιαστά πράγματα: το 24% πάει για τρόφιμα, το 20% για έξοδα κατοικίας (ενοίκιο, ρεύμα, νερό, θέρμανση, κλπ), το 10% για την υγεία, 8% για ταβέρνες, ξενοδοχεία, κλπ, το 7% για ένδυση-υπόδηση κι άλλο 7% για διαρκή καταναλωτικά αγαθά. Αισίως, ξεπεράσαμε το 75% του συνολικού εισοδήματος μας Το υπόλοιπο πάει σε μεταφορές, επικοινωνίες, εκπαίδευση, κλπ. (Πηγή: ΕΣΥΕ, Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών 2004/2005).

Για ποια «καταναλωτική» ελευθερία λοιπόν μας μιλούν?
Πώς να ασκήσω αυτή την ελευθερία μου
στο να επιλέξω, δηλ., ανάμεσα σε δυο μάρκες μαγιονέζας, οδοντόκρεμας, τηγανιών, στερεοφωνικών ή αυτοκινήτων, κλπ,?

Αφού στο σχολείο δεν μούδωσαν τέτοιες πρακτικές γνώσεις,
στην τηλεόραση και στα άλλα μέσα δεν τους ενδιαφέρει το πρόβλημα μου
και στη δουλειά, όπου χάνω τη μισή ζωή μου, κάνω μηχανικά άσχετα πράγματα.

Τελικά καταλήγω πάντα να παίρνω αυτό που διαφημίστηκε.
«Κατάλληλο» και «καλό» να είναι αυτό που είχε πετυχημένη διαφήμιση
που έγραψε δηλ. στην μνήμη μου.
«Κατάλληλο» και «καλό» αυτό το προϊόν
για το οποίο ο επιχειρηματίας παραγωγός ή διακινητής του
«τζογάρισε» έναν διαφημιστικό προϋπολογισμό
τον οποίο δεν διέθετε ή δεν ρισκάριζε ο ανταγωνιστής του.

Προσπάθησα ν’αντισταθώ και να το παλέψω.
Να την ψάξω και μ’άλλα κριτήρια.
Αδικος κόπος!
Μ’έχουν κάνει τόσο καχύποπτο οι φορές που την πάτησα,
που δεν εμπιστεύομαι ούτε τη λογική μου.
Ασε που με τη λογική χρειάζεσαι και μια στρατιά ειδικών
για απαντήσεις στα ερωτήματα σου.

Οι μεγαλοβιομήχανοι όταν τεχνικά κατέκτησαν τη μαζική παραγωγή, χρειάστηκε γρήγορα να μεθοδεύσουν την μαζική κατανάλωση. Δίδυμα αδελφάκια αυτές οι δύο.

Αυτό που δεν είδαμε καθαρά εμείς οι εργαζόμενοι είναι ότι
η αποβλάκωση κι η υποταγή μας στην παραγωγή,
αντιστοιχήθηκε στην «ρομποτοποίηση» μας
και στην καταναλωτική μας συμπεριφορά.

Βλάκες και στην δουλειά και στον ελεύθερο χρόνο μας.

Κυριακή, 17 Μαΐου 2009

Τι είναι καπιταλιστική κρίση?

Ας δούμε πρώτα απ' όλα τι δεν είναι καπιταλιστική κρίση.

Δεν είναι, λοιπόν, καπιταλιστική κρίση,

*Το ότι 950 εκατομμύρια άνθρωποι υποφέρουν από πείνα,

*Το ότι υπάρχουν 4,75 δισεκατομμύρια φτωχοί σε όλο τον κόσμο,

*Το ότι υπάρχουν ένα δισεκατομμύριο άνεργοι σε όλο τον κόσμο,

*Το ότι πάνω από το 50% του παγκόσμιου οικονομικά ενεργού πληθυσμού εργάζεται σε επισφαλείς συνθήκες,

*Το ότι 45% του παγκόσμιου πληθυσμού δεν έχει πρόσβαση σε νερό,

*Το ότι 3 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση στις πιο στοιχειώδεις υπηρεσίες υγείας,

*Το ότι 113 εκατομμύρια παιδιά δεν έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση και 875 εκατομμύρια ενήλικες συνεχίζουν να είναι αναλφάβητοι,

*Το ότι 12 εκατομμύρια παιδιά πεθαίνουν κάθε χρόνο εξαιτίας απολύτως ιάσιμων ασθενειών,

*Το ότι 13 εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο εξαιτίας της καταστροφής του περιβάλλοντος,

*Το ότι 16.306 είδη, μεταξύ των οποίων το ένα τέταρτο των θηλαστικών, απειλούνται με εξαφάνιση,

γιατί όλα αυτά συνέβαιναν πριν από την κρίση.

Τι είναι, επομένως, καπιταλιστική κρίση;
Πότε αρχίζει μια καπιταλιστική κρίση;

Μιλάμε για καπιταλιστική κρίση όταν, ενώ και παρόλο που συμβαίνουν όλα τα ανωτέρω, δεν προκύπτει αρκετό κέρδος για 1.000 πολυεθνικές και για μόλις 2,5 εκατομμύρια πολυεκατομμυριούχους.

Ετσι, αν 950 εκατομμύρια πεινασμένοι δεν αρκούν για να εγγυηθούν αρκετό κέρδος, ίσως χρειαστεί να διπλασιαστεί αυτός ο αριθμός.

Ο καπιταλισμός έγκειται σε τούτο:
* πριν από την κρίση, καταδικάζει στη φτώχεια 4,75 δισεκατομμύρια ανθρώπινες υπάρξεις.
* σε περίοδο που είναι σε κρίση, και για να βγούμε από αυτήν, πρέπει να αυξήσουμε το ποσοστό του κέρδους των 1.000 πολυεθνικών. Για να γίνει αυτό, χρειάζεται να αυξήσουμε κι άλλο τον αριθμό των θυμάτων του.

Τελικά, στερούμαστε κρίσης όλοι μας , ή μήπως είμαστε σε μόνιμη κρίση?

(Η ανάρτηση αυτή είναι ουσιαστικά απόσπασμα από το άρθρο του Σαντιάγκο Αλμπα Ρίκο, ισπανού φιλόσοφου, συγγραφέα και δοκιμιογράφου, που επιλέχθηκε από τον Θανάση Γιαλκέτση για δημοσίευση στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία 17/5/09, με τίτλο «Η υπεροχή του... καπιταλισμού»)
http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=44564&ref=search

"Επανάστασης Eγκώμιον" από την Monde

Όταν ο δ/ντής σύνταξης της εφημερίδας Monde Diplomatique
-η οποία διαβάζεται απ'όλες τις καθώς πρέπει ελίτ του κόσμου-

μιλά για την λαική επανάσταση, όπως στην συνέχεια,

τύφλα νάχει Aυγή, Ριζοσπάστης, Αριστερά, κλπ;

(Σημαντικό: στην επιλογή που ακολουθεί, εκτός από τους τίτλους, δεν πρόσθεσα ούτε λέξη..!)


Υπάρχουν κοινωνικές τάξεις?

Το 1988, ο πρόεδρος Μπους, ψάχνοντας για ένα ισχυρό επιχείρημα, κατηγόρησε τον αντίπαλό του από το Δημοκρατικό Κόμμα, τον Μάικλ Δουκάκη - έναν πλήρως ακίνδυνο τεχνοκράτη: «Θέλει να μας χωρίσει σε τάξεις. Αυτό είναι καλό για την Ευρώπη, αλλά εδώ είναι Αμερική».
Κοινωνικές τάξεις στην Αμερική! Καταλαβαίνει κανείς το μέγεθος μιας τέτοιας κατηγορίας.

Ο νυν ένοικος του Λευκού Οίκου έκρινε επείγον να κατευνάσει τη λαϊκή οργή: «Ενα από τα σημαντικότερα διδάγματα της κρίσης είναι ότι η οικονομία μας δεν λειτουργεί παρά μόνο εάν είμαστε όλοι μαζί. [...] Δεν γίνεται να βλέπουμε έναν δαίμονα σε κάθε επενδυτή ή σε κάθε επιχειρηματία που προσπαθεί να βγάλει κέρδος». Το είχαμε ήδη υποπτευθεί, ο Μπαράκ Ομπάμα δεν θα κάνει επανάσταση.

Τι είναι επανάσταση?

«Η επανάσταση είναι κατ' αρχάς ρήξη. Εκείνος που δεν αποδέχεται τη ρήξη με την καθεστηκυία τάξη, με την καπιταλιστική κοινωνία, δεν μπορεί να είναι μέλος του Σοσιαλιστικού Κόμματος». Αυτά έλεγε ο Φρανσουά Μιτεράν το 1971.

Από τότε, οι όροι εγγραφής στο Σοσιαλιστικό Κόμμα έγιναν λιγότερο αυστηροί, μην αποκλείοντας τον γενικό διευθυντή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, Ντομινίκ Στρος-Καν, ούτε τον γενικό διευθυντή του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, Πασκάλ Λαμί.

Ποιος έχει πρόβλημα με την βία?

Στα μάτια όσων δεν την εκτιμούν, το πρόβλημα με την επανάσταση δεν είναι τόσο η βία -ένα φαινόμενο λυπηρό μεν αλλά συνηθισμένο στην Ιστορία- αλλά η ανατροπή της κοινωνικής τάξης, πράγμα σπανιότερο, που επέρχεται με τον πόλεμο ανάμεσα στους κατέχοντες και στους προλετάριους..

Οι επαναστάσεις, ωστόσο, πάντα εγκαλούνταν για την ακραία βία στην οποία κατέληγαν. Για παράδειγμα, αναφέρεται με απαξίωση η σφαγή των ελβετών φρουρών κατά την κατάληψη των ανακτόρων του Κεραμεικού, τον Αύγουστο του 1792, ή η σφαγή της τσαρικής οικογένειας στο Αικατερίνμπουργκ, τον Ιούλιο του 1918, ή ακόμη η σφαγή των αξιωματικών του στρατού του Τσανγκ Κάι Σεκ μετά την ανάληψη της εξουσίας από τους κινέζους κομμουνιστές, το 1949.

Τότε όμως δεν θα έπρεπε να κρύβουμε την πείνα του κόσμου, την ώρα που οι ευγενείς χόρευαν στις Βερσαλίες και οι ιερείς μάζευαν νέους φόρους. Ούτε τους εκατοντάδες ειρηνικούς διαδηλωτές, που σφαγιάστηκαν την «κόκκινη Κυριακή» του Ιανουαρίου του 1905, από τους στρατιώτες του Νικολάου Β'. Ούτε τους επαναστάτες της Καντόνας και της Σαγκάης που κάηκαν ζωντανοί, μέσα στα καζάνια των ατμομηχανών, το 1927. Για να μην αναφέρουμε την καθημερινή κοινωνική βία...

Πόσο ώριμες είναι οι συνθήκες?

«Αυτό που χαρακτηρίζει την επαναστατική συνείδηση είναι η πίστη ότι τα αιτήματα δεν μπορούν να ικανοποιηθούν παρά μόνο μέσω της αλλαγής των υπαρχόντων θεσμών και της εγκαθίδρυσης μιας διαφορετικής κοινωνικής οργάνωσης».

Η συνειδητοποίηση αυτή δεν έρχεται αυθόρμητα. Προηγείται πολιτική κινητοποίηση και διανοητικός αναβρασμός. Ακόμα περισσότερο, μια που γενικότερα -και είναι αυτό που συμβαίνει σήμερα- οι διεκδικήσεις των κοινωνικών κινημάτων είναι κατ' αρχάς αμυντικές.
Μόνο αφού η ανικανότητα των ηγετών να ικανοποιήσουν τις υποχρεώσεις που νομιμοποιούν τη θέση και τα προνόμιά τους γίνει ολοφάνερη, τίθεται μερικές φορές το ερώτημα -πέρα από τους κύκλους των πολιτικά στρατευμένων- αν «οι βασιλιάδες, οι καπιταλιστές, οι ιερείς, οι στρατηγοί, οι γραφειοκράτες έχουν κοινωνική χρησιμότητα». Μπορούμε, τότε, να μιλήσουμε για επανάσταση.

Η μετάβαση από το ένα στάδιο στο άλλο είναι δυνατόν να γίνει γρήγορα -δύο χρόνια κράτησε το 1789, μερικούς μήνες το 1917- ή να μη γίνει καθόλου.

Εδώ και δύο αιώνες σχεδόν, εκατομμύρια πολιτικά ή συνδικαλιστικά στρατευμένοι, ιστορικοί, κοινωνιολόγοι εξέτασαν τις παραμέτρους που καθορίζουν το αποτέλεσμα: Η κυβερνώσα τάξη είναι διασπασμένη και με πεσμένο ηθικό; Είναι ο κατασταλτικός της μηχανισμός αλώβητος; Οι κοινωνικές τάξεις που επιθυμούν την αλλαγή είναι οργανωμένες και ικανές να συνεννοηθούν;



Επίλογος
Οσο επιθυμητές κι αν είναι, οι επαναστάσεις σπανίζουν. Προϋποθέτουν μια μάζα δυσαρεστημένων, έτοιμων να δράσουν, ένα κράτος του οποίου η νομιμότητα αμφισβητείται από ένα μέρος των υποστηρικτών του (εξαιτίας της ανικανότητάς της στον οικονομικό ή στρατιωτικό τομέα ή εξαιτίας εσωτερικών διχασμών που την παραλύουν και κατόπιν τη διαλύουν).
Οι επαναστάσεις αφήνουν στην ιστορία και στην ανθρώπινη συνείδηση ένα ανεξίτηλο σημάδι, ακόμα και όταν αποτυγχάνουν, ακόμα και όταν τις ατιμάζουν. Ενσαρκώνουν τη σπάνια αυτή στιγμή όπου η μοίρα ξεσηκώνεται και ο λαός παίρνει προβάδισμα.

Του Serge Halimi
http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=2009-05-17&id=44243
από το ένθετο 7 της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας της 17/5/09

Τετάρτη, 6 Μαΐου 2009

Ανοδος του πολιτικού εξτρεμισμού!!!

"Κοινωνική αναταραχή φοβούνται οι Βρυξέλλες, που προβλέπουν ότι 8,5 εκατ. άνεργοι θα προστεθούν στους ήδη 20 εκατ. ανέργους της Ε.Ε. «Οδηγούμαστε προς μία κοινωνική έκρηξη», δηλώνει ο Ζ.Κ. Γιουνκέρ, για άνοδο του «πολιτικού εξτρεμισμού» κάνει λόγο ο Βλ. Σπίντλα. ....".
Περισσότερα στο http://www.enet.gr/?i=news.el.oikonomia&id=41611
Ανακοινώνουν σε μας με μετριοπαθείς υπολογισμούς χαμηλότερα των αναμενόμενων ποσοστά ανεργίας, αλλά προειδοποιούν και τα αφεντικά τους για το τι να περιμένουν.
Μην τους κατηγορήσουν μετά για ανικανότητα στη διαχείριση κρίσεων...

Για την πολλά υποσχόμενη γενετική

"Οι γενετικές έρευνες δεν είναι πανάκεια για τις ασθένειες"
άρθρο στην Ελευθεροτυπία της 6/5/09
http://www.enet.gr/?i=news.el.episthmh-texnologia&id=41690

"....Μετά την χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος το 2003, υπήρξε μέχρι σήμερα μια πραγματική ερευνητική «έκρηξη» σχετικά με το ποια γονίδια ευθύνονται για ποια ασθένεια και την ανακάλυψη νέων γονιδιακών θεραπειών, με το σκεπτικό ότι μπορούν να εντοπιστούν ένα ή λίγα γονίδια που ευθύνονται για κάθε ξεχωριστή ασθένεια και έτσι να υπάρξει μια στοχευμένη και πιο αποτελεσματική θεραπεία.
Όμως, όσο η έρευνα προχωρά, τόσο τα πράγματα γίνονται πιο πολύπλοκα και γίνεται όλο και πιο συνειδητό ότι δεν αρκεί ο εντοπισμός μερικών γονιδίων για μια θεραπεία, αν μη τι άλλο λόγω της επίδρασης των υπολοίπων παραγόντων (διατροφή, περιβάλλον κλπ). Σε μερικές περιπτώσεις οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η γενετική επίδραση δεν ευθύνεται σε ποσοστό πάνω από 10% για την εκδήλωση μιας ασθένειας...."

Μ'αρέσει όταν οι ίδιοι οι επιστήμονες μιλούν για την "ύβρη" του συναφιού τους.

Τρίτη, 5 Μαΐου 2009

Το ταξίδι του Νάρκισσου στον 20ο αιώνα

Στις αρχές του 20ου αιώνα ο «όλα σε ένα» επιχειρηματίας άρχισε να μοιράζει αρμοδιότητες: Τμήμα Σχεδιασμού Παραγωγής αρχικά, Λογιστήριο στη συνέχεια, Τμήμα πωλήσεων, κλπ. Η επιχείρηση άρχισε να δημιουργεί την εταιρική γραφειοκρατία της και η φιγούρα του αφεντικού χάθηκε πίσω από μια σειρά ‘ειδικών’.

Ο μηχανικός Taylor έμεινε στην ιστορία ως ο πρώτος ‘ειδικός’ ο οποίος αναλύοντας με το χρονόμετρο τις μεθόδους και τα εργαλεία εκτέλεσης μιας εργασίας, μετέτρεψε τους εργαζόμενους σε απλά εκτελεστικά όργανα των εντολών των Τμημάτων Σχεδιασμού. Αυτό σε πρώτη φάση. Γιατί στη συνέχεια, ο «εξορθολογισμός» προχώρησε παραπέρα, μετατρέποντας τους εργαζόμενους σε απλά εξαρτήματα της γραμμής παραγωγής. Ηδη, από το 1920 περίπου η μαζική παραγωγή και το σύγχρονο marketing έκαναν την εμφάνιση τους στην αυτοκινητο-βιομηχανία του Henry Ford.

Από την εποχή αυτή, ο εργαζόμενος έπαυε να είναι μάστορας, χάνοντας την αυτοεκτίμηση, αλλά και την διαπραγματευτική δύναμη του. Η τεχνική γνώση του απαλλοτριώθηκε από τα γραφεία των μηχανολόγων οι οποίοι την ενσωμάτωσαν σε μηχανολογικό εξοπλισμό που καλούταν να λειτουργήσουν ανειδίκευτοι πλέον εργάτες. Στην πράξη ωστόσο είναι γενικευμένο το φαινόμενο οι τεχνίτες οικοδόμοι να διορθώνουν τα σχέδια των πολιτικών μηχανικών, ή οι εργάτες να επεμβαίνουν στην αυτόματη γραμμή παραγωγής επειδή κάτι μύρισαν, κάτι είδαν ή άκουσαν, που δεν περιγραφόταν στα εγχειρίδια.

Φιλοσοφικά μιλώντας, η ανθρωπότητα έπαθε την μεγάλη ζημία αφ΄ής στιγμής η ελεύθερη αγορά εμπορευματοποίησε σταδιακά τη γη-φύση και την εργασία-άνθρωπο. Η αλλοτρίωση του ανθρώπου μέσα στην διαδικασία της εργασίας εξ αιτίας της αποξένωσης και εμπορευματοποίησης των προϊόντων που παράγει, του δημιουργούσε υποσυνείδητα προβλήματα, που μαζί με τα συνδικαλιστικά αιτήματα, εκδηλωνόταν στην ταξική πάλη. Ακόμα και μέσα σ΄αυτή την αλλοτρίωση ωστόσο, ο εργαζόμενος άνθρωπος διατηρούσε κάποια 'ψήγματα' αυτονομίας και αξιοπρέπειας που εκδηλωνόταν με την κατοχή μιας μαστορικής τέχνης και τον έλεγχο που μ΄αυτήν την τέχνη ασκούσε στο περιβάλλον εργασίας του (στον ρυθμό της δουλειάς, στον σχεδιασμό των αντικειμένων, στο τι θα παραγγελθεί, κλπ).

Μετά τον Taylor και τον Ford όμως τα πράγματα δεν θα είναι ποτέ όπως πριν. Οι εταιρείες άρχισαν να μεγαλώνουν, αναπτύσσοντας την εσωτερική τους ιεραρχία στρατιωτικού τύπου, η οποία επέτρεπε την εκτόνωση της δυσαρέσκειας σε προσδοκίες κοινωνικής ανόδου μέσω της προαγωγής. Ο εργαζόμενος σ΄αυτή την εποχή της μαζικής παραγωγής, έχασε κάθε δυνατότητα ελέγχου στο εργασιακό του περιβάλλον, έγινε αναλώσιμος ανά πάσα στιγμή, αποειδικεύθηκε πλήρως, με τα μάτια των ειδικών να τον παρακολουθούν και να μετρούν την απόδοση του ανά πάσα στιγμή.

Την ίδια περίοδο οι ρώσοι εργοστασιάρχες και γαιοκτήμονες έχασαν τις περιουσίες τους από τους κομμουνιστές της Οκτωβριανής επανάστασης του 1918. Στην Ευρώπη ο φόβος από τα συνδικαλιστικά και αριστερά ενγένει κινήματα, επέτρεψε την επικράτηση των εθνικο-σοσιαλιστών ναζί στην Γερμανία με όλα τα ολέθρια αποτελέσματα που αυτό είχε. Αντίθετα, στις ΗΠΑ στην δεκαετία του 1930, ο Ρούζβελτ ένοιωθε ήδη τέτοια σιγουριά για τον έλεγχο των συνειδήσεων των εργαζομένων, ώστε νομιμοποίησε, έως και ενθάρρυνε την ανάπτυξη του συνδικαλισμού των εργαζομένων, προκειμένου να επιτύχει την ανακατανομή του πλούτου για την ισορροπία μιας οικονομίας που προσπαθούσε να βγεί από το κράχ του ΄29.

Οι έχοντες και κατέχοντες την εξουσία, αφού ήδη είχαν δοκιμάσει με επιτυχία την συνταγή των ‘ειδικών’ στον έλεγχο των εργαζομένων εντός των εργοστασίων, σκέφθηκαν να επεκτείνουν τον έλεγχο και στους εκτός εργοστασίων χώρους, στον κοινωνικό χώρο. Η στρατηγική αυτή δεν υλοποιήθηκε μονοδιάστατα. Οι πολιτικές που εφαρμόστηκαν σε διάφορους κοινωνικούς τομείς συνέτειναν τελικά στο ίδιο αποτέλεσμα.
Το σλόγκαν ‘το είπε ο τάδε που είναι ειδικός, επιστήμονας, εσύ τι ξέρεις, μη μιλάς’ εφαρμόστηκε
- Στην διακυβέρνηση η οποία παρουσιάστηκε πλέον ως μία διαχειριστική λειτουργία υψίστης εξειδίκευσης κι επιστημονοσύνης
- Στα μέσα μαζικής ενημέρωσης όπου επιβλήθηκε η άποψη ότι ο δημοσιογράφος παρουσιάζει ασχολίαστες τις ειδήσεις, δεδομένου ότι δεν είναι ειδικός. Η ίδια λογική μεταδόθηκε και στους αναγνώστες, που κατέληξαν στην σημερινή εποχή των ανεξάντλητων πηγών πληροφόρησης, του βομβαρδισμού από πληροφορίες να είναι λιγότερο ενημερωμένοι από ποτέ. Γιατί αν σε έπεισαν ότι τις πληροφορίες δεν μπορείς να τις επεξεργαστείς και να τις κρίνεις, τότε καταντούν αδιάφορες.
- Στην οικογένεια, η οποία ως σήμερα δέχεται επιθέσεις εμπορευματοποίησης σε όλες τις λειτουργίες της. Μαιευτήρες, παιδίατροι, εκπαιδευτικοί, διατροφολόγοι, σύμβουλοι γάμου, διαφημιστές-προπαγανδιστές …, κατάφεραν
* να πείσουν την νέα μητέρα να αγχώνεται για το πώς θα θηλάσει το μωρό της αν δεν ανοίξει στην αντίστοιχη σελίδα το ‘Εγχειρίδιο για Νέες Μητέρες’ του Αμερικάνου καθηγητή Μίλε
* οι οικογένειες να εγκαταλείψουν την όποια παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών στο εσωτερικό τους:
-Κακή επιρροή η γιαγιά ως baby sitter για τα παιδιά μας – τρεχάτε στους παιδικούς σταθμούς.
-Τέρμα το ζύμωμα ψωμιού και το μαγείρεμα στο σπίτι - γραμμή για τα fast food.
-Ανέλεγκτο, άρα επικίνδυνο το χύμα φρέσκο γάλα από τον μικροκτηνοτρόφο- αγοράζουμε το ίδιο γάλα συσκευασμένο σε πολύ χειρότερη ποιότητα.
* …
Με δεδομένο ότι η οικονομία κινείται μόνο για το κέρδος, η αυξημένη δυναμικότητα παραγωγής έπρεπε να αντιστοιχηθεί με αυξημένη κατανάλωση. Η μαζική παραγωγή πηγαίνει χέρι-χέρι με τη μαζική κατανάλωση. H μαζική στρατολόγηση ανειδίκευτων εργαζομένων για τις γραμμές παραγωγής και η μετατροπή τους σε καταναλωτές βιομηχανικών προϊόντων αποτέλεσε ένα πολύ περίπλοκο και μεγάλο σε χρονική διάρκεια εγχείρημα.

Αυτή η διπλή διαδικασία ‘προλεταριο-ποίησης του πρώην χωρικού γεωργού’ και ‘μετατροπής του σε άβουλο καταναλωτή’ λειτούργησε σ΄όλο τον 20ο αιώνα στις δυτικές βιομηχανικές χώρες και συνεχίζεται δυστυχώς και σήμερα στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Σ΄αυτή τη διπλή διαδικασία σημαντικό ρόλο έπαιξε α) η Ανάγκη, που λέγεται πείνα, β) η βία των αφεντικών, αλλά, κυρίως, γιατί επέδρασε στον ψυχολογικό τομέα γ) η ολική εξάρτηση-ομηρεία του εργαζόμενου ανθρώπου, εξαιτίας της αλλαγής στις σχέσεις παραγωγής, από τους κανόνες της αγοράς.

Την ίδια εποχή με τα εργοστάσια μαζικής παραγωγής κάνουν την εμφάνιση τους τα πρώτα μεγάλα πολυκαταστήματα. Οι κατσαρόλες πλέον σ΄αυτά παύουν να είναι απλά στο ράφι. Για να δελεάσουν τις νοικοκυρές εκτίθενται π.χ. σε σκηνοθεσία hi-tech κουζίνας. Οι διαφημίσεις, επίσης, δημιουργούν μέσα από τα μηνύματα και τις εικόνες τους, τους δικούς τους μύθους και σύμβολα.
Ο εντελώς εκ-πτωχευμένος ψυχικά εργαζόμενος και πλήρως εξαρτημένος από την τόσο εύθραυστη μισθωτή σχέση εργασίας, βομβαρδίζεται συνεχώς με εικόνες-σύμβολα, στις οποίες βρίσκει διέξοδο διαφυγής και καταφύγιο. Αυτές οι εικόνες και τα σύμβολα αποτελούν το αντικείμενο των επιθυμιών του κι όλες μαζί αποτελούν το Είδωλο του στον καθρέπτη της ζωής.
Χωρίς να κρίνει τι του χρειάζεται για νάναι ευτυχισμένος. Οι ανάγκες του είναι ταυτόσημες με τα διαφημιζόμενα προιόντα και πρότυπα ζωής.

Κι εδώ ακριβώς είναι που η εξέλιξη της ιστορίας μας πάει κατ’ευθείαν στον μύθο του Νάρκισσου. Ενός Νάρκισσου που γοητευμένος από το σαγηνευτικό είδωλο του στην επιφάνεια της λίμνης, στην προσπάθεια του να το πλησιάσει, υποτίμησε πολύ τον κίνδυνο του να πέσει στο νερό και να πνιγεί.
Το κλειδί του μύθου για τους φροϋδιστές –τους πιο αφανείς ειδικούς των εργαστηρίων της εξουσίας και του μάρκετινγκ- δεν βρίσκεται στην ομορφιά του Νάρκισσου και στον έρωτα για τον εαυτό που τον παρέσυραν στον χαμό.
Το κλειδί είναι στην ψευδαίσθηση, στην απώλεια της αίσθησης της πραγματικότητας, εξαιτίας της σαγήνης της εικόνας.

Το ζητούμενο είναι να διερευνήσουμε αν με βάσητην ανάλυση που προηγήθηκε για την αλλοτρίωση μας στους χώρους εργασίας και την αποξένωση μας από έναν πλήρως εμπορευματοποιημένο κόσμο, αν μπορούμε να αναλύσουμε και να κατανοήσουμε την κατάσταση συνεχούς δυσφορίας στην οποία ζούμε οι περισσότεροι. Όχι γιατί είμαστε θιασώτες του ψυχαναλυτικού δόγματος ότι η κατανόηση και μόνο της ασθένειας μας θα μας θεραπεύσει και θα μας κάνει ευτυχισμένους. Αλλά γιατί

‘Η ψευδαίσθηση της πραγματικότητας διαλύεται’ -όχι με λογική ανάλυσή της και επιχειρήματα, στα οποία επιδιδόμαστε όλοι όσοι αγωνιζόμαστε για ένα καλύτερο κόσμο, αλλά με- ‘μια αξιοπρόσεκτη ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ για την πραγματικότητα’ (Κρίστ.Λας, Η κουλτούρα του ναρκισσισμού, Εκδ.Νησίδες, σελ.92). Γιατί στην ψευδαίσθηση βρήκαμε καταφύγιο από την κληροδοτημένη ερημοποίηση της ίδιας της ζωής και πάντα με επώδυνους πειθαναγκασμούς. Γιατί ηττημένοι καταφύγαμε στην ψευδαίσθηση, κι όποιος προσπαθεί με επιχειρήματα να μας βγάλει απ΄αυτή, απλά μας θυμίζει την ήττα μας και μας οδηγεί στην αναδίπλωση στον μικρόκοσμο μας.

Αν όμως αναζητήσουμε τη θεραπεία της δυσφορίας μας στους χώρους εργασίας μας, επιδιώκοντας απλά κι αυτονόητα πράγματα όπως
- το δικαίωμα στην επιβίωση μέσω της μόνιμης όποιας εργασία,
- τη συμμετοχή στη διαμόρφωση των διαδικασιών και συνθηκών των χώρων εργασίας μας στους οποίους ζούμε τόσες ώρες, και
- την υιοθέτηση μη εμπορικών συμπεριφορών και σχέσεων,
τότε ίσως αρχίσουμε να νοιώθουμε ότι ‘ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός’.


Σημείωση

Το γεγονός ότι τα αντικείμενα του εξωτερικού κόσμου δεν υπάρχουν ως τέτοια στην πραγματικότητα, προέρχεται από την ίδια τη φύση της καπιταλιστικής-εμπορευματικής παραγωγής. Ο Αριστοτέλης πρώτος διατύπωσε το αυτονόητο ότι ένα ζευγάρι παπούτσια που κατασκευάζεται για να το φορέσει κάποιος, δίνει νόημα ζωής σ΄αυτόν που τα κατασκεύασε και χαρά σ΄αυτόν που τα απολαμβάνει. Ένα ζευγάρι παπούτσια όμως που χρησιμοποιούνται απλά σαν μέσο ανταλλαγής, για να αποκτήσει κάποιος χρήματα ή κάποιο άλλο αγαθό, παύουν να είναι παπούτσια. Άλλο παράγω ‘παπούτσια’, άλλο ‘μέσα συναλλαγής’. Ο Μαρξ ανέλυσε επιστημονικότερα το ίδιο θέμα διακρίνοντας την αξία ενός αγαθού σε ‘αξία χρήσης’ και ‘ανταλλακτική αξία’.

Τα αντικείμενα-εμπορεύματα που μας περιβάλλουν έχασαν εντονότερα την ταυτότητα και τελικά την υπόσταση τους, απ΄τις ίδιες τις αρχές της μαζικής παραγωγής π.χ. όταν παράγονται συνειδητά με ημερομηνία λήξεως. Όταν ‘φθείρονται’ ακόμη κι αν δεν χρησιμοποιηθούν, αφού είναι σχεδιασμένα για να ξεπερνιούνται από αλλαγές μόδας και τεχνολογικές καινοτομίες. Όπως ακριβώς μια αλλαγή στη γυναικεία μόδα επιβάλλει πλήρη αλλαγή της γκαρνταρόμπας, ή η απαξίωση ενός αχρησιμοποίητου αυτοκινήτου από την έκδοση του νέου μοντέλου.
Τα αγαθά που μας περιβάλλουν ή χρησιμοποιούμε είναι εξ ορισμού αναλώσιμα, με ημερομηνία λήξης και μη επισκευάσιμα, απαγορεύοντας μας ως εκ τούτου οποιοδήποτε συναισθηματικό δέσιμο μαζί τους (όπως το παλτό που είχε μια ζωή ο παππούς, ο σουγιάς του μπαμπά, τα εργαλεία του μάστορα, …).

Δευτέρα, 4 Μαΐου 2009

Παροιμίες..

Αντάμωσα μ΄ένα φίλο απ΄ τα φοιτητικά χρόνια,
(διαβάζοντας ένα βιβλίο του)
ο οποίος μου θύμισε ότι οι ξενοσπουδαγμένοι,
με την εισαγόμενη μεθοδολογία ανάλυσης και σκέψης,
αδυνατούν να προσεγγίσουν
τα ‘καθ’ημάς’ πράγματα.

Και η όποια γνώση τους, είναι αδύνατον
να επικοινωνήσει ‘ερωτικά’,
(με την έννοια του συμ-πάσχω),
μ΄όποιους υποφέρουν ή απλά ψάχνουν το νόημα.

(Από τα ‘καθ’ημάς’ και το ‘ερωτικά’ ελπίζω κάποιοι να αναγνώρισαν
τον Μεγάλο Σαλονικιό, Κωστή Μοσκώφ).

Αυτή η εισαγόμενη, ακαδημαϊκή, ‘εργαλειακή’ σχεδόν
μεθοδολογία και γνώση,
εξυπηρετεί μόνο αυτούς,
που βάζουν την γνώση στην υπηρεσία των κυβερνώντων ή
την χρησιμοποιούν για ίδιο συμφέρον.

Γι΄αυτό κι εγώ, σήμερα, φεύγω στ΄άλλο άκρο,
παραιτούμαι απ΄οποιαδήποτε προσπάθεια ανάλυσης, και
δίνω τον λόγο στον ανώνυμο συμπατριώτη μας:

Για να μην 'άγεσαι και φέρεσαι', να χτίζεις εαυτό αντί να χάνεσαι:
«Χίλιες γνώμες να ακούς,
Απ’τη δικιά σου
μη ξεφεύγεις.»


Για την έπαρση και για συνετισμό των από πάνω:
«Οσο κυκλοφοράς καβάλα,
να χαιρετάς και τους πεζούς,
Γιατί όταν θα ξεπεζέψεις,
δεν θα σου μιλάει κανείς.»


Για την σώφρονα προνοητικότητα στην αντιμετώπιση ενδεχόμενων κινδύνων:
«Κάλλιο να ξοδεύεσαι
για λιβάνια κι ευχέλαια,
Παρά
να σου την πέφτουν οι διαβόλοι.»


Μια πατρική συμβουλή για φερελπι υιό:
«Να ακούς με προσοχή,
Να σκέφτεσαι γρήγορα,
Να μιλάς με πολλή περίσκεψη.»


Αν σου έρχεται και σένα οτιδήποτε
πέραν του ‘Από την πόλη έρχομαι και στην κορφή κανέλα’,
περιμένουμε…