Δευτέρα, 29 Ιουνίου 2009

"Ουκ επ’αρτω μόνο ζήσεται άνθρωπος"

Αν, αναζητώντας τις αιτίες
της προσωπικής σου δυστυχίας,
οδηγηγηθείς
στον τρόπο οργάνωσης της κοινωνίας μας,
στο όλα για το κέρδος,
τότε

η Ευτυχία σου
είναι ζήτημα, εξόχως,
Πολιτικό.

Αλλά, όσο οι «επαναστάτες» πολιτικοί μας
δεν επιδεικνύουν στοιχεία, έστω,
ολοκληρωμένης προσωπικότητας, ή
ανθρώπινης αδυναμίας,

η αριστερά
θάχει πολύ λίγα να μας πει
για την κοινωνικο-πολιτική διάσταση
της υπαρξιακής μας δυστυχίας.

Θα αποτυγχάνει, εσαεί,
να μας σηκώσει από τους καναπέδες .

Κυριακή, 28 Ιουνίου 2009

Ο ασφαλίτης των παιδιών μας

(Παρόλο που οι καλύτερες συζητήσεις είναι αυτές όπου βγάζουμε τα εσώψυχα μας, αυτές, γενικώς, δεν καταλήγουν πουθενά. Το μόνο που συνήθως μένει, είναι η ανακουφιστική λειτουργία της εξομολόγησης, που πρώτη η εκκλησία ανακάλυψε.

Προσωπικά, Φρόϋντ δεν διδάχθηκα πουθενά, αλλά ούτε και τον διάβασα ποτέ στο πρωτότυπό του. Ως έφηβο όμως -και για χρόνια- με συνόδευε μια σκέψη που βρήκα σε κάποιο από τα διηγήματα του Κώστα Χατζή, για την «πολλαπλότητα» του εγώ μας. Η οποία έλεγε ότι δεν είμαστε Ενα πρόσωπο, με απόλυτα προβλέψιμες και με συνοχή συμπεριφορές, αλλά πολλά. Αυτή η διατύπωση, με γοήτευε αλλά και με βόλευε αφάνταστα. Ετσι εξηγούσα και τις εντελώς διαφορετικές γυναίκες με τις οποίες έκανα σχέσεις, με κάθε μία από τις οποίες έβγαζα και διαφορετικό εαυτό.

Μετά την πολλαπλότητα του εγώ, η επόμενη έννοια στην οποία κόλλησα -χωρίς ποτέ να ξανασχοληθώ μέχρι πρόσφατα- ήταν το «Υπερεγώ». Αυτόν τον όρο τον αντιλαμβανόμουν πάντα ως μια σύγκρουση ανάμεσα στα θέλω του εγώ μου και στις προσδοκίες των άλλων από μένα. Μέχρι που έπεσα πάνω σε μία υποσημείωση για το Υπερεγώ σ’ένα άσχετο βιβλίο

και έχουμε και λέμε...)

Λευκοί, μαύροι ή κίτρινοι, πλούσιοι ή φτωχοί, όμορφοι ή άσχημοι, όλοι κάποτε υπήρξαμε βρέφη. Σε κείνη τη φάση, αφού εγκαταλείψαμε τον παράδεισο της πλήρους αυτάρκειας μέσα στον αμνιακό σάκο, βρεθήκαμε με φριχτούς πόνους προσαρμογής εξαρτημένοι από τους γονείς μας για την ικανοποίηση των αναγκών μας. Με μόνο τρόπο έκφρασης το κλάμα. Από τον παράδεισο της εμβρυακής κατάστασης, στην κόλαση της βρεφικής ηλικίας. Και στη συνέχεια στη μεγαλύτερη μέσα στο ζωικό βασίλειο εξάρτηση από τους καταπιεστικούς ενήλικες του «μη αυτό και μη εκείνο», από την παιδική ηλικία μέχρι την ενηλικίωση.

Οι εμπειρίες αυτές της νηπιακής ηλικίας σφραγίζουν τον καθένα, διαμορφώνοντας ασυνείδητα το Υπερεγώ σαν ένα πλαίσιο κανόνων που μας επιβάλλει μια ασαφής εχθρική εξουσία. Σε μεγάλο βαθμό το Υπερεγώ καθορίζει την συμπεριφορά μας εκτός συνειδητού ελέγχου. Παίρνει γραμμή από τις πρώιμες βρεφο-νηπιακές φαντασιώσεις, εμποτισμένες σ’ένα σκοτεινό μείγμα επιθετικότητας και οργής. Φαντασιώσεις οι οποίες αντλούν από τις τραυματικές εμπειρίες αποτυχίας των γονέων να ικανοποιήσουν όλες τις ενστικτικές απαιτήσεις ενός παιδιού.

Ετσι, ξεκινάμε τη ζωή μας κουβαλώντας ένα ασφαλίτη μέσα μας, ο οποίος υπαγορεύει αυτά που οι άλλοι θέλουν από μας. Το όνομα αυτού Υπερεγώ. Μεγαλώνοντας, στην εφηβεία κατά κανόνα, επιχειρείται η αμφισβήτηση, δηλ. μια ρεαλιστική εκτίμηση των απαιτήσεων των γονικών και λοιπών εξουσιών και μια νοητική επεξεργασία των υπαγορεύσεων του «ασφαλίτη» μας. Μέσα από αυτή τη διαδικασία εκλογικεύουμε κι εσωτερικεύουμε τις απαιτήσεις ή προσδοκίες που έχουν οι άλλοι από μας, αλλά και τα χαρακτηριστικά που αγαπούμε και θαυμάζουμε σε αυτούς. Ετσι
διαμορφώνουμε έναν ηπιότερο εσωτερικό ελεγκτή-συνομιλητή, που θα τον βαφτίσουμε Εγώ, με τον οποίο υποκαθιστούμε τον ασφαλίτη Υπερεγώ.

Το Εγώ διαμορφώνεται όχι εύκολα, αλλά σε συνεχή αμφισβήτηση και γρονθοκόπημα με το Υπερεγώ, όταν κανόνες ή απαγορεύσεις επιβάλλονται από το περιβάλλον. Το Υπερεγώ, (σκοτεινό, οργισμένο, επιθετικό, τιμωρητικό αλλά και αυτοκαταστροφικό), τροποποιείται μέσα από την διαδικασία αυτή και μετριάζει τα αρνητικά χαρακτηριστικά του. Μια εκλογικευμένη εσωτερική φωνή που καλούμε αυτοέλεγχο ή συνείδηση κερδίζει χώρο.

Έχει μεγάλη σημασία η διαδικασία της εφηβείας κι ενηλικίωσης, αν δεν θέλουμε το οργισμένο αυτοκαταστροφικό Υπερεγώ να υπερισχύσει του Εγώ. Έχει μεγάλη σημασία να διατηρούμε ένα πλαίσιο κανόνων και σαφών αρχών απέναντι στα παιδιά μας, το οποίο να μπορούμε να το διαπραγματευόμαστε και να το δικαιολογούμε μ’ επάρκεια.

Η αμαχητί παράδοση στις απαιτήσεις των παιδιών και η «μοντέρνα» ελευθερία σε μια ηλικία που αδυνατεί να αυτοδιαχειριστεί,

η επιτρεπτικότητα ως αντάλλαγμα -και για την εξαργύρωση- της αδυναμίας εκπλήρωσης του γονικού μας ρόλου (του να είμαστε εκεί, να προσφέρουμε αγάπη και συμμετοχή σε δραστηριότητες),

το μόνο που προσφέρει είναι ότι διευκολύνει την επικράτηση του Υπερεγώ.

Άλλο νάσαι αυτενεργός καπετάνιος στο πλοίο της ζωής σου με ένα ισορροπημένο Εγώ,

κι άλλο ένας ετερόφωτος εντολοδόχος.
Ακόμα κι αν το σύστημα πριμοδοτεί τις σκοτεινές αρετές του Υπερεγώ (σκληρότητα, οργή, επιθετικότητα, ..)
Ακόμα κι αν με τις αρετές αυτές φθάσεις στην κορυφή της όποιας εξουσίας.

Κυριακή, 21 Ιουνίου 2009

Ερωτας και Επανάσταση (συνέχεια)

Η πιο διαδεδομένη συνταγή για την αποφυγή των συναισθηματικών περιπλοκών είναι η ελευθερογαμία: στις τουαλέτες του σχολείου, του κλαμπ, στο ξενοδοχείο που νοικιάζεται με την ώρα, στο αυτοκίνητο, ανάμεσα σε δυο πράγματα, γενικώς, που έχουμε να κάνουμε στην καθημερινή μας ρουτίνα. Με αυστηρότατο διαχωρισμό σεξ και συναισθήματος.
Η trendy ιδεολογία των life style περιοδικών έχει αναγορεύσει αυτό το cool sex και τους μη δεσμευτικούς δεσμούς σε προοδευτική και μοντέρνα στάση ζωής. Ρομαντισμοί, ζήλεια ή κτητικότητα, όταν εντοπίζονται στη συμπεριφορά του ζευγαριού, αποτελούν αντικείμενο ειρωνείας.

Μόνο που οι trendy δηλώσεις, και από τις δύο πλευρές, περί ελευθερίας και μη κτητικότητας μέσα στη σχέση, ακυρώνουν την όποια επιθυμία για επικοινωνία και οικειότητα. Μόνο που το σεξ χωρίς συναίσθημα, εύκολα μετατρέπεται σε «τεχνική» και καταλήγουμε πάλι στην αναζήτηση λίγου συναισθήματος.

Είναι δωρεάν η είσοδος στον ρομαντικό κόσμο του έρωτα. Χωρίς «entry fees» αλλά με τεράστιο κόστος εξόδου και πόνο διάλυσης της σχέσης. Όνειρα και σχέδια μιας όμορφης κοινής ζωής γκρεμίζονται.

Γιατί άνδρες και γυναίκες έχουμε εξωφρενικές προσδοκίες και απαιτήσεις από την σχέση μας. Αυτά που δεν μπορούμε, από έφηβοι ακόμα , να βρούμε στον οργανωμένο κοινωνικό χώρο, όπου παλεύουμε για τα προς το ζην, δηλ. ειλικρίνεια, συναίσθημα, εντιμότητα, ανιδιοτέλεια, νοιάξιμο, πίστη, ηδονή, νόημα, κλπ, τα ψάχνουμε εναγωνίως και τα απαιτούμε «πακέτο» από το ταίρι μας.
Κι όταν κατά κανόνα δεν ικανοποιούνται οι προσδοκίες μας αυτές, καταλήγουμε στη διάλυση, στην οργή και το μίσος.

Είναι μέσα από επαναλαμβανόμενες τέτοιες εμπειρίες απογοήτευσης που σαν διέξοδος αυτοάμυνας και αυτοσυντήρησης καταλήγουμε στην αποφυγή δυνατών συναισθημάτων και στη συνέχεια στον απόλυτο διαχωρισμό των δύο φύλων.
Η αύξηση των μονογονεικών νοικοκυριών, με την δήθεν δήλωση για προσωπική ανεξαρτησία, αντανακλά αυτή την αποστροφή για στενές συναισθηματικές σχέσεις.

Ετσι, η αμυντική στάση απέναντι στους άλλους και η αποφυγή των δυνατών συναισθημάτων τείνει να γενικευθεί σε νόρμα συμπεριφοράς. Κάποιοι προτιμούν απλώς την μοναξιά, από τις σχέσεις με τους ανθρώπους. Αλλοι στρέφονται στα ναρκωτικά, γιατί το ίδιο πράγμα πετυχαίνει κανείς: απονευρώνεις την οργή σου και τις ανικανοποίητες επιθυμίες σου, μέσα σε μια ψευδαίσθηση έντονης εμπειρίας (όπως του σεξ), χωρίς συναίσθημα. Και τέλος, η αυτοκτονία, ως έσχατη φυγή και τελική νάρκωση. Ιδια παντού φυγή από τις συναισθηματικές περιπλοκές.

Κι ολα αυτά εξ αιτίας των «εξωφρενικών προσδοκιών και απαιτήσεων» που έχουμε από το ταίρι μας, εξ αιτίας όσων στερούμαστε στην «πραγματική ζωή» των χώρων εργασίας μας, όπου περνούμε τις περισσότερες ώρες της ημέρας.

«Περισσότερη επιείκεια για το ταίρι μας, παιδιά.
Κι επείγον, εξαιρετικά, να ξανασκεφθούμε το πως δουλεύει το σύστημα. Ν’αμφισβητήσουμε τους κανόνες και τις αρχές λειτουργίας του».

Παρασκευή, 19 Ιουνίου 2009

Ερωτας και Επανάσταση

Τραγουδήθηκε ο έρωτας από τους μεγαλύτερους ποιητές και βάρδους. Στις δίνες του βιώθηκαν τα πιό όμορφα συναισθήματα.
Εγώ, βέβαια, πέρα απ’τα φτερά κι ένα μόνιμο ηλίθιο χαμόγελο που μου κόλαγε, τον βίωσα ως κάτι το εξαιρετικά επώδυνο. Γιατί σ’όλες τις περιπτώσεις που ερωτεύτηκα, στην τελική, σε κάποια προσωπική μου αναπηρία το απέδιδα. Η οποία, όμως, μέσα από στην ερωτική σχέση φωτιζόταν και μου δινόταν η δυνατότητα στην συνέχεια να την ξεπεράσω. Σε μια περίπτωση ένοιωθα χωριάτης, ακαλλιέργητος, αμόρφωτος. Μου άφησε το στίγμα της σπρώχνοντας με στο μονοπάτι της αυτοβελτίωσης, διάβασμα και αυτοπαρατήρηση. Σε μια άλλη, ένοιωθα «διαφορετικός», δυσπροσάρμοστος, όλο ανασφάλειες. Μου πρόσφερε τον κοινωνικό καθωσπρεπισμό κι έναν μικροαστικό ρόλο-ταυτότητα και τέλειωσα.

Μεγάλο πράγμα ο έρωτας. Από το πουθενά, σαν το βέλος του Εκτορα βρίσκει την πτέρνα του καθενός. Ο συνειδητοποιημένος ανακαλύπτει τα αδύναμα σημεία του και προσπαθεί να αυτοβελτιωθεί. Ο έχων κάποιας φρένας βιώνει το μεγαλείο των στιγμών και μεγαλώνει ως άνθρωπος. Ο απλά ζωντανός άνθρωπος μπορεί να αποδιοργανωθεί εντελώς.

Κι επειδή έχει τις ρίζες στο βασικό ένστικτο της σεξουαλικής έλξης, επιλογής και αναπαραγωγής μπορεί να αγγίξει γι’αυτό τον λόγο τον καθένα μας. Και να τον οδηγήσει στο να εναντιωθεί στην κοινωνία, στα πρέπει και στα πιστεύω της. Τον κάνει δηλ. να επαναστατήσει.

Η σεξουαλική απελευθέρωση έφερε μαζί της την παρακμή της ρομαντικής αγάπης, του έρωτα. Εφερε μαζί της μια αντίληψη της σεξουαλικής πράξης εντελώς πραγματιστική. Αποζητούμε το σεξ για την ηδονή. Για τον ερεθισμό των ερωτογόνων ζωνών μας. Ο Αλλος παύει να είναι πρόσωπο. Μετατρέπεται σε μέσο και αντικείμενο ικανοποίησης των σεξιστικών φαντασιώσεων μας. Φτιάχνουμε το έργο τέχνης του εαυτού μας μπρος στον καθρέπτη και ψάχνουμε στους γύρω μας τις φωτογραφίες των ιλουστρασιόν περιοδικών και της κινηματογραφικής πραγματικότητας.
Η αναζήτηση της ηδονής έχει αναχθεί σε αυτοσκοπό. Την ψάχνουμε στην κατανάλωση, στην διασκέδαση, στην επιλογή των ταινιών που θα δούμε (μόνο κωμωδίες), στην επιλογή των θεμάτων συζήτησης (αποφυγή των σοβαρών), κλπ. Ενώ ταυτόχρονα έχουμε εμβαπτίσει το λεξιλόγιο μας και κάθε πτυχή της ζωής σε σεξιστικά υπονοούμενα.

Οι διαμορφωτές της κοινωνίας μας μέσω των μηχανισμών προπαγάνδας (τηλεόραση και life style περιοδικά, κυρίως) στο όνομα της απελευθέρωσης κατόρθωσαν να νεκρώσουν τη ζωτική λειτουργία του έρωτα, να απονευρώσουν την επαναστατική του δύναμη και να καθυποτάξουν τους ανθρώπους σε μια κυνική πραγματιστική λογική.
Ο σεξισμός χέρι-χέρι με την ιδεολογία της σεξουαλικής απελευθέρωσης. Αυτή η χαλάρωση των σεξουαλικών περιορισμών, εντός και εκτός του γάμου, μοιάζει να είναι συνειδητή επιλογή των διαμορφωτών της κοινωνίας μας.

Οι ερωτικές σχέσεις, όμως, ήταν και θάπρεπε να είναι ο πιο προσωπικός και απροσπέλαστος χώρος του καθενός μας. Για ατελείωτα εσωτερικά ή αστρικά ταξίδια. Αυτή η «χειραφέτηση» και «απελευθέρωση», τελικά προκύπτει ότι χρησιμοποιήθηκαν ως μέσα για την πιο ύπουλη και την απόλυτη μορφή καθυπόταξης της κοινωνίας μας. Μιας καθυπόταξης που ολοκληρώνει την καθυποταγή μας στις «αόρατες δυνάμεις της αγοράς» και σε μια οργάνωση της εργασίας που σχεδιάστηκε για να μετατρέπει τους ανθρώπους σ’εξαρτήματα μηχανής, αντί να τους προσφέρει την χαρά μιας όποιας δημιουργίας.

"Οι σεξουαλικές σχέσεις, αντί για συναισθηματικές, τείνουν να εξομειώνονται με απλές κοινωνικές σχέσεις.
Η πλειονότητα των συγκαιρινών μας δηλώνει ότι δεν ερωτεύτηκε ποτέ.
Περαστικά μας".