Σάββατο, 30 Νοεμβρίου 2013

Case study



«Όλα τα πράγματα σε αυτήν τη ζωή είναι δημιουργήματα του ανθρώπου. Έτσι, για να διορθωθεί το όποιο κακό, θα αρκούσε να αλλάξουμε εμείς οι ίδιοι και να γίνουμε καλύτεροι».
Για να ελέγξει κανείς την απλουστευτική αυτή διδαχή των γλυκανάλατων ανθρωπιστών, αρκεί να μελετήσει λίγο το παράδειγμα των ΙΧ και της ιδιωτικής μεταφοράς.


Το αυτοκίνητο έχει ένα πολύ βαρύ περιβαλλοντικό αποτύπωμα:
πληγές στα βουνά για να ανοίξουν δρόμοι, μεταλλουργία, χημική βιομηχανία, υδρογονάνθρακες, αέρια ρύπανση, λαμαρινο-ζημίες, ολική καταστροφή, κόστος ανακύκλωσης.

Το ανθρώπινο κόστος είναι βαρύτερο. Είναι Πόνος: ελαφρά τραυματισμένοι, ακρωτηριασμένοι, παραπληγικοί, νεκροί.
Για τους πολιτικούς και τους οικονομολόγους τους όλα αυτά δεν είναι παρά οικονομική ανάπτυξη. Τα προσμετρούν στο Εθνικό Προϊόν-Εισόδημα. Ακόμα και η χρόνια νοσηλεία στα κέντρα αποκατάστασης κινητικά αναπήρων, λογίζεται και συνεισφέρει στην κατ’αυτούς οικονομική ανάπτυξη.

Οι κήρυκες της επίσημης προπαγάνδας μας συνιστούν να οδηγούμε προσεκτικά, να τηρούμε τους κανόνες οδικής συμπεριφοράς, να επιλέγουμε αυτοκίνητα φιλικά στο περιβάλλον (με ανακυκλώσιμα υλικά, με καταλύτες, με ηλεκτρική ενέργεια).

Τα αυτοκινητιστικά δυστυχήματα, ωστόσο, ακόμα και στις χώρες με την πιο ευσυνείδητη αυτοκινητιστική συμπεριφορά και κατάσταση των δρόμων, είναι εκ των προτέρων δεδομένα. Ως ένας ημερήσιος μέσο όρος, ως μια στατιστική. Έτσι, όμως, μετατρέπονται σε αναπόφευκτο κακό και παύουν να είναι δυστυχήματα. Ένα κακό που μάθαμε να ζούμε μαζί του, πατώντας το γκάζι, γεμάτοι ενοχές και τρόμο μαζί, μη τυχόν είμαστε εμείς το επόμενο θύμα της ασφάλτου.

Η, βασικά, πολιτική επιλογή να δοθεί προτεραιότητα στην κατασκευή τεράστιων αυτοκινητόδρομων, με προδιαγραφές να χωρέσουν την πληθώρα των ΙΧ, αντί στην ανάπτυξη των σιδηροδρόμων και η εν γένει επιλογή να χρησιμοποιείται το ΙΧ ως μέσο μετακίνησης αντί ενός συστήματος δημόσιας μεταφοράς, δεν ήταν εξ αρχής επιλογή του καταναλωτή. Αυτός πρώτα αγόρασε το όνειρο κάποιας σχετικής διαφήμισης και μετά το αυτοκίνητο. Κι έφτασε στο σημείο να θεωρεί το κλιματιζόμενο, σαφώς ασφαλέστερο, λεωφορείο ή τραίνο ως μαζικό μέσο, άρα μειωτικό.  Ακόμα και σε χώρες που υπάρχει πυκνό πρόγραμμα δρομολογίων, συνέπεια στα ωράρια και καλή κατάσταση των μέσων.

Για αυτό το κακό, που με τρόμο σκεφτόμαστε το τι θα γίνει όταν κάθε Κινέζος ή Αφρικάνος πραγματοποιήσει το δικό του όνειρο απόκτησης ΙΧ, ευθυνόμαστε εμείς; ‘H μήπως επιβλήθηκε από μια φρενήρη αναζήτηση κερδοφορίας της αυτοκινητοβιομηχανίας και των πετρελαϊκών εταιρειών; Βλέπεις, ένα ορθολογικό σύστημα μαζικής μεταφοράς θα μείωνε τον ρυθμό της καπιταλιστικής συσσώρευσης: συγκριτικά με τα ΙΧ, ένας πολύ-πολύ μικρότερος αριθμός λεωφορείων θα αρκούσε. 

Αυτή είναι η κοινωνικά αντικειμενική κατάσταση του κακού, απέναντι στο οποίο ο μεμονωμένος άνθρωπος είναι παντελώς αδύναμος. Το μη ελεγχόμενο από αυτόν σύστημα της αυτοκινητοβιομηχανίας, το μόνο που κάνει για να “απενεχοποιηθεί” το ίδιο και για να κερδίσει περισσότερα, είναι κάποιες προσπάθειες για ασήμαντες -την ώρα του κακού- βελτιώσεις, στα συστήματα παθητικής κι ενεργητικής ασφάλειας του αυτοκινήτου. Για όλο το κακό όμως του ΙΧ, υπεύθυνος λογίζεται ο οδηγός. Τόσο γιατί αυτός τα αγοράζει όσο και για τα ατυχήματα. Την ίδια ώρα που μας λένε πόσοι πρόκειται να πεθάνουν αυτό το σαββατοκύριακο. Γιατί, μετά τόσα  χρόνια χρήσης των ΙΧ, οι απίθανες, μη ελεγχόμενες από τον οδηγό παράμετροι που ευθύνονται για τα δυστυχήματα έχουν διαμορφώσει την σίγουρη στατιστική των μελλοθανάτων.

Τα δυστυχήματα, και κατά συνέπεια και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα του ΙΧ, είναι μια μορφή αναγκαιότητας που υφίσταται ο άνθρωπος σε συνθήκες ανελευθερίας επιλογής. Η ανθρωπιστική έκκληση της …πονόψυχης εξουσίας στον οδηγό να προσέχει το δρόμο, εξαφανίζει από το ταμπλό τη λογική του καπιταλιστικού συστήματος, δηλ. το κυνήγι του μέγιστου κέρδους, μόνο υπεύθυνο για τα δυστυχήματα και την καταστροφή του περιβάλλοντος.

Τετάρτη, 13 Νοεμβρίου 2013

"Επαγγελματικός προσανατολισμός"



Ελάχιστοι από εμάς θα κρατήσουν το ίδιο επάγγελμα μια ζωή. Δεν προσδιοριζόμαστε πια από «τη δουλειά μας». Στην εποχή του υλισμού, της ανεργίας, της παγκοσμιοποίησης και της μοναχικότητας, δεν είμαστε πια σίγουροι για το... ποιοι είμαστε. Η εμπειρία της μεσαίας τάξης ήταν ανέκαθεν η εξής: Ο άνθρωπος έχει την επαγγελματική του ταυτότητα. Είμαστε αυτό που κάνουμε. Επιλέγουμε επαγγέλματα που ταιριάζουν στον χαρακτήρα μας και στη συνέχεια αυτά διαμορφώνουν τον χαρακτήρα μας.Οι σχολαστικοί άνθρωποι γίνονται λογιστές και μετά η λογιστική τους κάνει ακόμη πιο σχολαστικούς. Ειδικά οι άνδρες πάντα καθορίζονταν εν μέρει μέσα από τη δουλειά τους.
Αλλά αυτή η εποχή τελειώνει. Με την οικονομική κρίση και την τεχνολογική αλλαγή (τα ρομπότ καταλαμβάνουν τον πλανήτη), μειώνεται συνεχώς ο αριθμός όσων έχουν μια ικανοποιητική δουλειά ή μένουν στο ίδιο επάγγελμα για πάντα. Ο άνθρωπος σταματά να είναι η δουλειά του. Κι αυτό τον υποχρεώνει να βρει νέα ταυτότητα.

Έχω περάσει πολλά χρόνια κάνοντας ερασιτεχνικές έρευνες πάνω στην επαγγελματική ταυτότητα. Ένας δικηγόρος μου παρουσίασε ως απόσταγμα τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του επαγγέλματός του: «Πρέπει να συνταχθείς με όποια πλευρά της υπόθεσης σε προσλαμβάνει, οπότε πρέπει να είσαι ανήθικος. Και πρέπει να είσαι επίσης πειστικός. Είναι το προφίλ του ψυχοπαθή».
Ένας πρώην δημοσιογράφος που πέρασε στις τραπεζικές επενδύσεις μου έδωσε τη δική του άποψη για τους τραπεζίτες: «Άνθρωποι που τους ενδιαφέρει το χρήμα, συνήθως γιατί μεγάλωσαν με την έλλειψή του».
Οι πολιτικοί απαξιώνονται, αλλά από τη δική μου εμπειρία κρίνω ότι τείνουν να είναι φιλικοί και κοινωνικοί. Όταν κάποτε έπεσα τυχαία σε ένα δωμάτιο γεμάτο αριστερούς πολιτικούς από όλο τον κόσμο, πρόσεξα κάτι άλλο: Σχεδόν όλοι έδειχναν καλά. Είναι οι άνθρωποι που έχουν αρκετή αυτοπεποίθηση ώστε να μπαίνουν σε defacto διαγωνισμούς δημοτικότητας και να βλέπουν τα πρόσωπά τους μεγεθυσμένα σε πόστερ.
Οι επαγγελματικές ταυτότητες αλλάζουν με τον χρόνο. Όταν μπήκα στη δημοσιογραφία πριν από 20 χρόνια, ήταν μεθυστικό επάγγελμα. Μετά ήρθε το ίντερνετ και απαιτούσε σχεδόν ασταμάτητο γράψιμο με μειωμένο μισθό. Σήμερα οι δημοσιογράφοι είναι μάλλον εργάτες και όλο και περισσότερο γυναίκες (ο ταχύτερος τρόπος για να κυριαρχηθεί από γυναίκες ένα επάγγελμα είναι η μείωση των μισθών).
Το ακαδημαϊκό έργο κάποτε προσέλκυε ανθρώπους που τους άρεσαν οι ιδέες. Αλλά με τη διολίσθηση της «καθολικής θεωρίας» και την πίεση για δημοσίευση ατελείωτων όγκων συγγραμμάτων, οι ακαδημαϊκοί σήμερα τείνουν να είναι σκληρά εργαζόμενοι τύποι, αποφασισμένοι να αφιερώσουν τη ζωή τους σε μικροσκοπικές ιδιαιτερότητες (στην ολλανδική αργκό, αυτοί οι τύποι χαρακτηρίζονται «λάτρες μυρμηγκιών», που έχουν εμμονή με μικροσκοπικά πράγματα).
Κάποια άλλα επαγγέλματα τα καταστρέφει η τεχνολογία. Όταν ένας βιβλιοπώλης με ρώτησε να του αναφέρω το αγαπημένο μου βιβλιοπωλείο απάντησα ανοήτως «η Amazon» και εκείνος απάντησε με μια κραυγή: γι 'αυτό η δημοσιογραφία αντικαθίσταται από τις δημόσιες σχέσεις.
Τα θύματα αυτών των αλλαγών χάνουν τις επαγγελματικές τους ταυτότητες. Αυτό συμβαίνει στους περισσότερους διαφημιστές, για παράδειγμα, γύρω στην ηλικία των 40. Στις συγκεκριμένες περιπτώσεις, η ιστορία που έχει ο καθένας για το ποιος είναι ξαφνικά καταρρέει. Αυτός είναι ένας λόγος που οι άνεργοι τείνουν να είναι δυστυχισμένοι. Οποιαδήποτε ξαφνική αλλαγή στο εργασιακό στάτους φέρνει σύγχυση και στην οικογένεια και στους φίλους.
Εμείς στη μεσαία τάξη ζούμε απλώς ό,τι έζησε η εργατική τάξη από τη δεκαετία του 1970. Οι μεταλλωρύχοι και οι εργάτες στα εργοστάσια είχαν σκληρές, δυσάρεστες δουλειές, αλλά εκείνες οι δουλειές προσέδιδαν ταυτότητα, εν μέρει επειδή ακριβώς ήταν σκληρές. Σήμερα οι περισσότερες δουλειές της εργαζόμενης τάξης περιλαμβάνουν την παροχή υπηρεσιών: σερβιτόροι, ταξιτζήδες, φύλαξη παιδιών ή ηλικιωμένων. Αλλά είναι δύσκολο να χτίσεις μια ταυτότητα από την παροχή υπηρεσιών.

Το χάσμα των τάξεων ξεχωρίζει τους ανθρώπους που επιλέγουν τη δουλειά τους από εκείνους που δεν την επιλέγουν. Οι σημερινοί νέοι κατά κανόνα δεν την επιλέγουν. Αν έχουν δουλειά, είναι συχνά στην παροχή υπηρεσιών. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αυτοκαθοριστούν χωρίς το πλεονέκτημα της επαγγελματικής ταυτότητας.
Αρκετοί το κάνουν μέσω της κατανάλωσης: Είσαι ο Mac σου ή ο αγαπημένος σου καφές. Τα socialmedia προσφέρουν άλλες στρατηγικές. Στο Twitter, έχεις 160 χαρακτήρες για να γράψεις τη βιογραφία σου - στην ουσία να δηλώσεις την ταυτότητά σου. Οι νεότεροι άνθρωποι συχνά αναφέρουν απλώς την αγαπημένη τους ομάδα ή μάρκα ή χρησιμοποιούν κάποιο εξυπνακίστικο tag.
Για πολλούς ανθρώπους, ο λογαριασμός τους στο Twitter ή η σελίδα τους στο Facebook είναι η ταυτότητά τους. Είναι ο χώρος όπου παρουσιάζουν τον εαυτό τους στον κόσμο. Αυτές οι ιστοσελίδες έχουν απογειωθεί, επειδή οι άλλες ταυτότητές μας έχουν αποδυναμωθεί - ή όπως το θέτει ο κοινωνιολόγος ZygmuntBauman έχουν γίνει πιο ρευστές.
Οι άνθρωποι κάποτε καθορίζονταν μέσα από τη δουλειά, τη θρησκεία, την πατρίδα και την οικογένειά τους. Όμως στους σημερινούς υλιστικούς, άνεργους, παγκοσμιοποιημένους καιρούς, όπου όλο και περισσότεροι από εμάς ζουν μόνοι, δεν είμαστε πια σίγουροι για το ποιοι είμαστε.



(Αρθρο με τίτλο «Σε κρίση ταυτότητας η μεσαία τάξη», στους Financial Times, του Simon Kuper, από το Euro2day, http://www.euro2day.gr/ftcom_gr/article-ft-gr/1154101/se-krish-taftothtas-h-evropaikh-mesaia-taxh.html)


Απλές διαπιστώσεις, από μια καλή πέννα, για να μαθαίνουν και οι “πτωχοί” –βλ.η παγκόσμια ελίτ, στην οποία απευθύνεται η συγκεκριμένη εφημερίδα- το πως αλλάζουν οι άνθρωποι. Πληροφοριακό καθαρά άρθρο, χωρίς καμία αξιολογική κρίση, για το πόσο πιο δυστυχισμένοι έγιναν οι άνθρωποι από την ενλόγω κρίση ταυτότητας. Πρόκειται για έντιμη μεταφορά, ωστόσο, των ευρημάτων έγκυρων κοινωνιολογικών μελετών.
Είναι παραπλανητικός, ωστόσο, ο τίτλος του άρθρου μιλώντας μόνο περί μεσαίας τάξης, δεδομένου ότι, σύμφωνα με τις παραπάνω μελέτες,  τα ίδια ισχύουν και στους βιομηχανικούς εργάτες. Πολύ περισσότερο που ο τυπικός βιομηχανικός εργάτης στις ΗΠΑ, πιστός στο αμερικανικό πνεύμα, όταν ρωτιέται σε ποιά τάξη ανήκει -και για να  διαφοροποιηθεί από τους "τεμπέληδες" άνεργους του έγχρωμου ή ισπανόφωνου προλεταριάτου- απαντά αυθόρμητα στην μεσαία τάξη. Το άρθρο αναφέρεται, μόνο, στους εργαζόμενους του τομέα των υπηρεσιών, σημειώνοντας «ψιλο-αυθαίρετα»  ότι "...είναι δύσκολο να χτίσεις μια ταυτότητα από την παροχή υπηρεσιών".
Καθόλου αθώα, επίσης, η χρήση σ’όλο το άρθρο του όρου "οι άνθρωποι" γενικά, την στιγμή που αναφέρεται αποκλειστικά στον κόσμο της εργασίας. 
Προσωπικά, εντυπωσιάστηκα, ωστόσο, από την διαπίστωση ότι οι ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης (Twitter-Facebook) "…έχουν απογειωθεί, επειδή οι άλλες ταυτότητές μας έχουν αποδυναμωθεί" επειδή οι εργαζόμενοι μέσα απ’αυτές επιδιώκουν "...να αυτοκαθοριστούν, χωρίς το πλεονέκτημα της επαγγελματικής ταυτότητας".
Γενικά, επίσης, δεν μπορεί να μη σταθεί κανείς στην προσοχή που δίνουν οι καπιταλιστές στις ψυχολογικές επιπτώσεις που επέφεραν στους εργαζομένους οι ευέλικτες μορφές απασχόλησης, οι αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας και η ραγδαία εισαγωγή των νέων τεχνολογιών στην βιομηχανική εργασία. Ενδεικτικά, ο πιο αναγνωρισμένος, ίσως, κοινωνιολόγος των ΗΠΑ πάνω σε θέματα εργασίας, Richard Sennett, στο μεταφρασμένο στα ελληνικά βιβλίο του "Ο ελαστικοποιημένος άνθρωπος,  σελ.91", δηλώνει ότι τον καλούσαν και πήγαινε για πολλά χρόνια στο Νταβός να παρουσιάζει τις έρευνες του. 




 

Κυριακή, 10 Νοεμβρίου 2013

Μην ερωτευτείς ποτέ το αερόστατό σου



Τα τελευταία χρόνια «πολλοί στοχαστές προσπαθούν να καταλάβουν πως λειτουργεί το ανθρώπινο μυαλό…Συγκεκριμένα προσπαθούν να κατανοήσουν το μυστήριο της ανθρώπινης συναίσθησης(…). Εργάζονται πάνω στα μυστικά του ανθρώπινου εγκεφάλου, του ‘μαύρου κουτιού’. Εγώ δεν συμμετέχω άμεσα στη διαδικασία ξεκλειδώματος του μαύρου κουτιού(…). Δεν μελετώ νευρικές συνάψεις και νευρώνες. Αντίθετα μελετώ τα σημεία παραγωγής και πρόσληψης του μαύρου κουτιού- τις εξόδους και τις εισόδους του. Η έρευνα πάνω στο μαύρο κουτί αλλάζει βαθμιαία  πολλές από τις ιδέες μας.
 (…)
Οφείλω να πω ότι προσπαθώ να μην κάνω προβλέψεις. Όταν εφευρέθηκε το αερόστατο ο κόσμος σκεφτόταν τι υπέροχο πράγμα που ήταν να μπορείς να πετάξεις στον αέρα σαν πουλί! Μετά ανακαλύφθηκαν τα πρώτα αερόπλοια και ήταν αυτή η εφεύρεση, των αεροπλάνων μετέπειτα, που διασώθηκε. Όταν ανακαλύφθηκαν τα αερόπλοια πολλοί νόμιζαν ότι θα ακολουθούσε μια γραμμική πρόοδος, μια εξέλιξη σε πιο τελειοποιημένα και γρήγορα μοντέλα. Σε κάποιο σημείο όμως μετά την τραγωδία του Χίντεμπουργκ το 1937 όπου σκοτώθηκαν 35 άτομα, φαινόταν πιο λογικό τα αεροπλάνα να είναι πιο ελαφρά από τον αέρα για να μπορούν να πετάξουν. Τελικά όμως αποδείχθηκε ότι έπρεπε να είναι πιο βαριά για να μπορούν να πετάξουν με ασφάλεια.
Το ηθικό δίδαγμα της ιστορίας είναι ότι πρέπει να είσαι πολύ προσεκτικός για να μην ερωτευτείς το αερόστατό σου». [Umberto Eco: ‘Μην ερωτευτείς ποτέ το αερόστατό σου, «Προβλέψεις: 30 μεγάλοι στοχαστές μιλούν για το μέλλον» Εκδ.Παπαζήση]

Ή, όπως έλεγε κι η θεία μου η Μαρίκα, ότι πρέπει να ξεχάσεις τον πρώτο, αν θέλεις να γνωρίσεις τον μεγάλο σου έρωτα. Άσχετα αν δεν λύθηκε ποτέ το πρόβλημα του ποιος ήταν ο πρώτος, ο δεύτερος, ο τρίτος… ή ο μεγάλος έρωτας του καθενός.

 Ένας από τους πιο επιφανείς, ωστόσο, νευροεπιστήμονες της εποχής μας, ο κος Β.Σ.Ραματσάντραν, καθηγητής στην Καλιφόρνια ο οποίος ενδεχομένως δεν έχει ασχοληθεί, ούτε διαβάσει ποτέ τις απόψεις του κ.Eco, λέει για το ‘μαύρο κουτί’:

Η μέθοδος του ‘μαύρου κουτιού’ είναι αγαπητή κυρίως στους ψυχολόγους. Μεταβάλλεται συστηματικά η είσοδος στο σύστημα για να μελετηθεί η μεταβολή στην έξοδο και να κατασκευαστούν πρότυπα για το τι συμβαίνει μεταξύ εισόδου και εξόδου. Η προσέγγιση αυτή σε ορισμένες περιπτώσεις ήταν εξαιρετικά επιτυχής. Οδήγησε παραδείγματος χάριν στην ανακάλυψη της τριχρωμίας ως μηχανισμού της έγχρωμης όρασης. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όλα τα χρώματα που βλέπουμε είναι δυνατόν να προκύψουν απλώς με τη σύνθεση διαφορετικών αναλογιών τριών βασικών χρωμάτων, του ερυθρού, του πράσινου και κυανού. Το γεγονός αυτό οδήγησε στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν στον οφθαλμό τρία είδη υποδοχέων. (…) Αμφιβάλλω πολύ, όμως, αν θα καταλάβαινε κανείς πως λειτουργεί το πεπτικό σύστημα βλέποντας απλώς το τελικό προϊόν. Μόνο με την προσέγγιση του μαύρου κουτιού δεν θα μπορούσε κανείς να συναγάγει την ύπαρξη της μάσησης, των περισταλτικών κινήσεων, του σίελου, των γαστρικών υγρών, των παγκρεατικών ενζύμων ή της χολής, ούτε να αντιληφθεί ότι το ήπαρ, μόνο, επιτελεί τουλάχιστον δέκα λειτουργίες που βοηθούν στην πέψη. Εν τούτοις, πολλοί ψυχολόγοι που ονομάζονται λειτουργιστές προσκολλώνται στην άποψη ότι είναι δυνατόν να κατανοήσουμε τις νοητικές διεργασίες με μια αυστηρή, υπολογιστική, συμπεριφορική ή «ανάστροφη μηχανική» προοπτική, χωρίς να σκοτιζόμαστε για τον λαβύρινθο του εγκεφάλου.
Στα βιολογικά συστήματα, η κατανόηση της δομής έχει αποφασιστική σημασία για την κατανόηση της λειτουργίας κάτι που είναι τελείως αντίθετο από την προσέγγιση του λειτουργισμού ή του μαύρου κουτιού για την ερμηνεία του εγκεφάλου. Ας αναλογιστούμε πως η κατανόηση της δομής του μορίου του DNA –η διπλή έλικα- άλλαξε εντελώς τις απόψεις μας  για την κληρονομικότητα και τη γενετική, ερευνητικά πεδία που μέχρι τότε αντιμετωπίζονταν με την προσέγγιση του μαύρου κουτιού. Πράγματι αμέσως μετά την ανακάλυψη της διπλής έλικας αποκαλύφθηκε ότι η δομή το μορίου του DNA υπαγορεύει την κληρονομικότητα. [V.S.Ramachandran & Sandra Blakeslee, «Φαντάσματα στον εγκέφαλο, Ερευνώντας τα μυστήρια του νου», Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2005, σελ.306]

Ο κος Β.Σ.Ραματσάντραν τα βάζει με όλους αυτούς τους ψυχολόγους, λειτουργιστές, συμπεριφοριστές και λοιπούς (π.χ. λογοτέχνες όπως ο κος Eco) συμβουλάτορες και «μηχανικούς» της ανθρώπινης κοινωνίας. Παραμένοντας (ως νευροεπιστήμονας) πιστός στο πνεύμα των θετικών επιστημών, εγκαλεί όλους αυτούς τους κυρίους, λέγοντας ότι δεν μπορείς να στέκεσαι στα επιφαινόμενα, αλλά ότι πρέπει να μπεις και μέσα στο «μαύρο κουτί», καθώς «στα βιολογικά συστήματα, η κατανόηση της δομής έχει αποφασιστική σημασία για την κατανόηση της λειτουργίας».

Ο κύριος Eco, όμως, καθηγητής πανεπιστημίου κατά τα άλλα, μας λέει πολύ απλά ότι ο ίδιος μελετά τις εξόδους και τις εισόδους του μαύρου κουτιού του εγκεφάλου μας. Το πώς δουλεύει αυτό το κουτί  και το μέσα από ποια διαδικασία βγάζει στην έξοδο τα αποτελέσματα που βγάζει, δεν τον απασχολεί. Αυτή την δουλειά και την γνώση την αφήνει σε άλλους. Αυτό δεν τον εμποδίζει όμως να καταλήγει σε πιασάρικα συμπεράσματα και ιστορίες, και με τίτλους, όπως το «μην ερωτευθείς ποτέ το αερόστατο σου», κηρύσσοντας την ανασφάλεια και την ρευστότητα.

Στην αποστολή αυτή δεν είναι ο μόνος. Στρατιές φιλοσόφων και λοιπών διανοούμενων συστοιχίζονται στην κατά τ’ άλλα μη στρατευμένη αποστολή …ακύρωσης ακόμη και των θεμελιωδέστερων αξιωμάτων της επιστημονικής επανάστασης της νεωτερικής εποχής.

Φιλόσοφοι όπως ο κος Ζύγκμουντ Μπάουμαν λούζουν το ακροατήριο τους με διαπιστώσεις του στυλ «η κεντρική μορφή της ρευστής μοντέρνας εποχής μας είναι ακριβώς ο άνθρωπος χωρίς μόνιμους, σταθερούς, διαρκείς, ανθεκτικούς δεσμούς, γεγονός που, αφενός τον οδηγεί σε μια απελπισμένη αναζήτηση ταυτότητας, αυτοπροσδιορισμού και αυτοκατάφασης και, αφετέρου, του προκαλεί βαθύ αίσθημα ανασφάλειας». [Ζύγκμουντ Μπάουμαν, ‘Ρευστή αγάπη. Για την ευθραυστότητα των ανθρωπίνων δεσμών’, Εκδ.Εστίας, 2007]
Διαπιστώσεις, φωτογραφικές αποτυπώσεις συμπεριφορών και αποκρίσεων στην έξοδο του ‘μαύρου κουτιού’. Δεν καταβάλλει καμία προσπάθεια κριτικής κατανόησης της λειτουργίας του εγκεφάλου μας, που στις εκάστοτε συγκεκριμένες εισόδους/inputs δίνει τις παραπάνω ‘δυστυχισμένες’ αυτές εξόδους/outputs. Οι φιλόσοφοι και οι ανθρωπιστικές  επιστήμες επιτρέπουν αυτή τη θολή επιστημονικοφάνεια. Ο κος Β.Σ.Ραματσάντραν τα βάζει με όλους αυτούς, παρόλο που πιθανότατα να έχει ελάχιστες κοινωνικές ή πολιτικές ευαισθησίες.

Το ίδιο και μια άλλη σημαντική μορφή των ανθρωπιστικών επιστημών, ο κοινωνιολόγος Richard Sennett (στο «Ο ελαστικοποιημένος άνθρωπος: οι συνέπειες του μετασχηματισμού της εργασίας στον νέο καπιταλισμό» εκδ.Πεδίο, 2010). Οχυρωμένος πίσω από  τη μοιρολατρική αποδοχή της εξέλιξης της οργάνωσης των επιχειρήσεων και της τεχνολογίας, που υπαγορεύουν τις νέες μορφές εργασίας, φωτογραφίζει κι αυτός το αποτέλεσμα, την δυστυχία των ανθρώπινων κοινωνιών.
Όταν μιλούμε για την δυστυχία των ανθρώπων όμως –και μάλιστα αυτών πούχουν γεμάτο το στομάχι- και προκειμένου να βρουν την δικαίωση τους οι ανθρωπιστικές επιστήμες -κατ’αντιστοιχία της ιατρικής επιστήμης που θεραπεύει και απαλύνει τον βιολογικό πόνο- δεν αρκεί να εξηγούμε και να περιγράφουμε τον κόσμο, αλλά χρειάζεται να τον αλλάξουμε. Και γι’αυτή την αποστολή πολύ λίγο βοηθούν –αν δεν κάνουν και κακό…- οι απλές φωτογραφίες της δυστυχίας μας. Απαιτείται η κατανόηση των διαδικασιών και λειτουργιών εκείνων που προκαλούν την δυστυχία μας. Καθώς και της δομής του συστήματος μέσα στο οποίο ζούμε και προιόντα του οποίου είμαστε. Γιατί εκεί καλούμαστε να επέμβουμε, αν θέλουμε να έχουμε κάποιο αποτέλεσμα.

Παρασκευή, 8 Νοεμβρίου 2013

Σοφίες...




Αυτό που έχει σημασία είναι όχι το πόσο μήκος ζωής έχεις, αλλά το πόσο έχεις ζήσει, πόσο νόημα έχει απορροφήσει και μεταβιβάσει η ζωή σου.

Αν δεν βρούμε τον καιρό να επισκοπήσουμε το παρελθόν,
δεν θα έχουμε επαρκή γνώση για να καταλάβουμε το παρόν,
ούτε να κουμαντάρουμε το μέλλον:
γιατί το παρελθόν ποτέ δεν μας αφήνει και το μέλλον είναι ήδη εδώ.

Χωρίς τη λεκτική διατύπωση της υποκειμενικής εμπειρίας και τους ηθικούς γνώμονες, η αυτοσυνειδησία είναι ανολοκλήρωτη, το ίδιο και η αυτογνωσία και ο αυτοέλεγχος.

Οι λέξεις αρχικά δεν ήταν απλώς ένα μέσον για την επιτέλεση της μαγείας, αλλά ήταν αφ’ εαυτών η αρχέτυπη μορφή μαγείας. Η σωστή χρήση των λέξεων δημιούργησε για πρώτη φορά έναν νέο κόσμο φαινομενικά υπό ανθρώπινο έλεγχο. Κάθε απομάκρυνση από την εννοηματωμένη τάξη, κάθε σύγχυση γλωσσών, ήταν μοιραία για την μαγεία αυτή. Μόνον αν η σωστή λέξη χρησιμοποιούνταν στη σωστή τάξη έπιαναν τα ξόρκια. Το πάθος για μηχανική ακρίβεια, το οποίο ο άνθρωπος διοχετεύει τώρα στην επιστήμη και την τεχνική, προέρχεται πιθανότατα από την πρωταρχική μαγεία των λέξεων.

Η καθημερινή συμμετοχή σε μία μεστή νοήματος δραστηριότητα είναι ότι ακριβώς λείπει από την νεοτερική εκμηχανισμένη οικονομία και πιθανόν εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τη βαριεμάρα και την παραβατικότητα των σημερινών νέων.

Ολες οι καθημερινές δραστηριότητες του ανθρώπου (τροφή, εργασία, ζευγάρωμα) είναι αναγκαίες και άρα σημαντικές. Αλλά μόνο ως προαπαιτούμενα και στην έκταση που ζωογονούν τη συνειδητή του συμμετοχή του στη δημιουργική διαδικασία.

Η κουλτούρα μας ως σύνολο παραμένει ο ζωντανός μάρτυρας όλων όσων έχει υποστεί ο άνθρωπος, καταγραμμένα ή όχι.

Οι κομήτες ταξιδεύουν όσο γρήγορα ελπίζει να ταξιδέψει κάποτε ο άνθρωπος. Αλλά τα ατέλειωτα διαστημικά τους ταξίδια δεν αλλάζουν τίποτα εκτός από την κατανομή της ενέργειας. Μ’ αυτή την έννοια, η ανθρώπινη ιστορία στην ολότητα της, το ταξίδι της ανακάλυψης- αυτοδημιουργίας του ανθρώπου, είναι έως τώρα το κορυφαίο αποτέλεσμα της εξέλιξης του σύμπαντος.



(Πρόκειται για μια επιλογή από σημειώσεις διαβασμάτων. Δεν σημείωνα δυστυχώς την πηγή. Μερικές μάλιστα είναι "πειραγμένες" κι από μένα).