Τρίτη, 30 Δεκεμβρίου 2008

Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος – Κuνeva Κostadinka

Το βράδυ της 23ης Δεκεμβρίου, επιστρέφοντας στο σπίτι της η καθαρίστρια Κωνσταντίνα Κούνεβα δέχτηκε επίθεση από αγνώστους με βιτριόλι.
H κυρία Κούνεβα, στις 10.12.07, μ’αφορμή το συνταξιοδοτικό και με την ιδιότητα της ως γραμματέα της Παναττικής Ενωσης Καθαριστριών και Οικιακού Προσωπικού, είχε μιλήσει στην Ελευθεροτυπία και είχε πεί το εξής ακατανόητο (...) για τους απλούς ανθρώπους:
“Οι εταιρείες που δουλεύουμε υποτίθεται ότι δημιουργήθηκαν για να εξυπηρετούν το κοινό, αλλά τελικά φαίνεται ότι ιδρύθηκαν για να πλουτίζουν οι ιδιοκτήτες τους”.

Η Κωνσταντίνα Κούνεβα είναι συνδικαλίστρια στον χώρο των ιδιωτικών συνεργείων καθαρισμού. Δουλεύει στον ΗΣΑΠ.
Είχε δώσει μάχες ενάντια στην υπερεκμετάλλευση και στην εργοδοτική αυθαιρεσία. Είχε απειληθεί γι αυτό. Φέτος, παρότρυνε πάλι τις συναδέλφους της, να μην υπογράψουν για περισσότερα χρήματα από αυτά που θα έπαιρναν. Η εταιρεία στην οποία δούλευαν ήθελε να τους φάει ένα μέρος από το δώρο των Χριστουγέννων.

Η Κωνσταντίνα Κούνεβα, ήρθε αντιμέτωπη με το πρόβλημα αυτό. Τώρα νοσηλεύεται στον Ευαγγελισμό, σε κρίσιμη κατάσταση. Γιατί της βουτήξανε το κεφάλι σε έναν κουβά με βιτριόλι.
Το μήνυμα είναι ότι τώρα με την κρίση θα μπουν πολλά κεφάλια μέσα. Και όλες και όλοι θα δουλέψουν χωρίς τα νόμιμα δικαιώματά τους. "Όποιος αντισταθεί, τον περιμένει βιτριόλι". Αυτή είναι η πραγματικότητα που κρύβεται πίσω από λέξεις όπως μεταρρυθμίσεις, εκσυγχρονισμός και πορεία προς το αύριο και το μπροστά;

Η επίθεση εναντίον της Κωνσταντίνας Κούνεβα:
Δεν ήταν ...εξοστρακισμός.
Δεν ήταν ενέργεια θερμοκέφαλων.
Δεν ήταν η κακιά η ώρα.
Δεν ήταν νόμιμη άμυνα.
Ήταν η υλοποίηση μιας απειλής, σε κάποιον που δεν συμμορφωνόταν.

Ο λογαριασμός ενίσχυσης της Κωνσταντίνας Κούνεβα:
5012 019021 277 Τράπεζα Πειραιώς
DECHEVA ELENA KUΝEVA KOSTADINKA NIKOLOVA (δικαιούχος)
Προσφέρουμε ότι μπορούμε, όχι από αυτά που μας περισσεύουν, αλλά από αυτά που θα μας λείψουν.

Το οφείλουμε ως αμοιβή σε έναν άνθρωπο που ρισκάρισε τη δουλειά και την ζωή της, αφιερώνοντας ώρες ξεκούρασης στον αγώνα για το γενικό καλό.

Σάββατο, 27 Δεκεμβρίου 2008

Επικήδειοι χαιρετισμοί και γνωριμίες

Ο Χάρολντ Πίντερ ήταν Αγγλος συγγραφέας θεατρικών έργων και θεατρικός σκηνοθέτης. Έγραψε έργα για θέατρο, ραδιόφωνο και ταινίες. Το πρώιμο έργο του συνδέεται με το θέατρο του παραλόγου. «Το ελληνικό θέατρο από πολύ νωρίς καθιέρωσε τον Χάρολντ Πίντερ ανάμεσα στους πιο δημοφιλείς σύγχρονους θεατρικούς συγγραφείς του ρεπερτορίου του.

Με μια πρόχειρη στατιστική υπερβαίνουν τα 50 ανεβάσματα έργων του σε όλη τη χώρα, με πρωτοστάτη τον Κάρολο Κουν και το Θέατρο Τέχνης, που με συστηματική παρουσίαση των μεγάλων έργων του πραγματικά μύησαν το ελληνικό κοινό στον ιδιότυπο κόσμο του. Ο Μίνως Βολανάκης πρέπει επίσης να μνημονευθεί μεταξύ των πρώτων που γοητεύθηκαν από τη μαγεία και το μυστήριο της θεατρικής γλώσσας του, δουλεύοντας κυρίως πάνω στα μονόπρακτά του. Το ΚΘΒΕ τον τίμησε τρεις φορές με σημαντικά ανεβάσματα έργων του. Πιο πρόσφατα ο Αντώνης Αντύπας και ο Λευτέρης Βογιατζής έδωσαν νέα δημιουργική πνοή στο ενδιαφέρον της ελληνικής σκηνής για τον Πίντερ».

Το 2005 κέρδισε το βραβείο Νομπέλ Λογοτεχνίας και, χαρακτηριστική ήταν η αμηχανία-σχεδόν δυσφορία- που επέδειξε ο τότε πρωθυπουργός της Βρετανίας Τόνι Μπλερ. Όλως περιέργως την ίδια μέρα με την ανακοίνωση της βράβευσης ένα καλωδιακό τηλεοπτικό κανάλι ανακοίνωσε λανθασμένα πως ο Πίντερ είχε πεθάνει. Πέθανε τελικά πριν λίγες μέρες, παραμονή των Χριστουγέννων.
Ο Πίντερ είχε επίσης τιμηθεί με διάφορους τίτλους στην πατρίδα του ενώ είχε απαρνηθεί τον τίτλο του ιππότη.

Μεγάλος πνευματικός άνθρωπος, ενεργός πολιτικά, βαθύτατα και φιλοσοφημένα αντιεξουσιαστής και αμετακίνητος εχθρός όλων των πολέμων μόνιμα ενδιαφερόμενος για τις τύχες του Κόσμου απέδειξε περίλαμπρα πως ένας κορυφαίος δημιουργός μπορεί ταυτόχρονα να είναι ενεργός πολίτης διαρκώς μαχόμενος για τις αρχές του. Π.χ.,

Το 1985, μαζί με τον Αμερικανό θεατρικό συγγραφεία Άρθουρ Μίλλερ, ταξίδευσε στην Τουρκία, όπου συνάντησε πολλά θύματα πολιτικής καταπίεσης. Σε μια τελετή της Αμερικανικής πρεσβείας που τιμούσε τον Μίλλερ, ο Πίντερ αντί να ανταλλάξει τα συνήθη αστεία, μίλησε για ανθρώπους στους οποίους διοχετεύται ηλεκτρικό ρεύμα στα γεννητικά τους όργανα, γεγονός που οδήγησε στο να τον εκδιώξουν κακήν κακώς. (Σε υποστήριξή του ο Μίλλερ έφυγε κι αυτός από την πρεσβεία.)

Αντετάχθη στον βομβαρδισμό της Σερβίας, στην Αμερικανική εισβολή στο Αφγανιστάν και στην εισβολή στο Ιράκ το 2003.
Απεκάλεσε τον πρόεδρο Μπους μαζικό δολοφόνο και τον Τόνυ Μπλερ "απατεώνα ηλίθιο".

Συχνά, σε Βρετανικές εφημερίδες δημοσιεύονταν επιστολές του με πολιτικό περιεχόμενο.

Είχε παρομοιάσει την κυβέρνηση Μπους με την Ναζιστική Γερμανία του Αδόλφου Χίτλερ, λέγοντας πως οι ΗΠΑ επιτίθενται για τη δημιουργία μιας παγκόσμιας κυριαρχίας ενω το Αμερικανικό κοινό και ο "μαζικός δολοφόνος" του Ηνωμένου Βασιλείου κάθονται και παρακολουθούν.
Είχει υπάρξει επίσης επικριτής της Μάργκαρετ Θάτσερ και του Ρόναλντ Ρίγκαν.


Στη συνέχεια παρατίθεται το κείμενο της ομιλίας που έστειλε μαγνητοσκοπημένη και παίχθηκε στην βράβευση του με το βραβείο Νόμπελ το 2005. Είναι μακροσκελής, αλλά αξίζει τον κόπο να διαβάσουμε πράγματα που ενμέρει γνωρίζουμε ή/και συμφωνούμε μιλημένα από έναν μεγάλο άνθρωπο της τέχνης. Για ευκολία πρόσθεσα εγώ μερικούς υπότιτλους..

Για όσους θέλουν να δούν τον ίδιο να απαγγέλλει την ενλόγω ομιλία ας δουν αποσπάσματα εδώ. http://epicurus2day.blogspot.com/2008/10/blog-post.html

Τι είναι αλήθεια; Τι είναι ψέμα;
«Το 1958 έγραψα τα ακόλουθα:
"Δεν υπάρχουν σαφείς διαχωριστικές διαφορές μεταξύ αυτού που είναι πραγματικό και αυτού που δεν είναι, ούτε του αληθούς και του αναληθούς. Δεν είναι απαραίτητο κάτι να είναι ή αλήθεια ή ψέμμα. Μπορεί να είναι και τα δύο".

Πιστεύω ότι αυτοί οι ισχυρισμοί εξακολουθούν να ισχύουν και σήμερα ως προς τη διερεύνηση της πραγματικότητας μέσω της τέχνης. Ετσι, ως συγγραφέας τους υποστηρίζω αλλά ως πολίτης αδυνατώ. Ως πολίτης οφείλω να αναρωτηθώ: Τι είναι αλήθεια; Τι είναι ψέμα;

Η αλήθεια στο θέατρο πάντοτε διαφεύγει. Ολόκληρη δεν τη βρίσκεις ποτέ αλλά η αναζήτησή της είναι συναρπαστική. Η αναζήτηση είναι σαφώς ό,τι προηγείται της προσπάθειας. Η αναζήτηση είναι ο σκοπός σου. Τις περισσότερες φορές μέσα στο σκοτάδι προσκρούεις στην αλήθεια, συγκρούεσαι μαζί της ή, ρίχνοντάς της μια φευγαλέα ματιά, βλέπεις μια εικόνα ή ένα σχήμα που μοιάζει να ανταποκρίνεται στην αλήθεια, συχνά χωρίς να συνειδητοποιείς ότι συνέβη ακόμα κι αυτό. Αλλά η πραγματική αλήθεια είναι ότι ποτέ δεν υπάρχει μια αλήθεια στη δραματική τέχνη. Υπάρχουν πολλές που αντικρούονται, συγκρούονται, αντικατοπτρίζουν η μία την άλλη, αγνοούν η μία την άλλη, κοροϊδεύουν η μία την άλλη, δεν βλέπουν η μία την άλλη. Μερικές φορες αισθάνεσαι για μια στιγμή ότι κρατάς την αλήθεια στα χέρια σου κι αμέσως μετά γλιστράει μέσα από τα δάκτυλά σου και χάνεται.


Πώς συλλαμβάνω τα έργα μου
Συχνά με ρωτούν πώς συλλαμβάνω τα έργα μου. Δεν μπορώ να απαντήσω. Ούτε μπορώ να τα συνοψίσω. Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι στα έργα μου συνέβη αυτό, αυτά ειπώθηκαν, οι ήρωες έκαναν εκείνα.

Τα περισσότερα έργα μου γεννήθηκαν από μια φράση, μια λέξη ή μια εικόνα. Τη συγκεκριμένη λέξη την ακολουθεί συνήθως μια εικόνα. Θα σας δώσω δύο παραδείγματα από δύο φράσεις που εμπνεύστηκα ξαφνικά. Ακολούθησε η εικόνα και εγώ, ακόμα αργότερα.

Τα έργα είναι ο "Γυρισμός" και οι "Παλιοί Καιροί". Η πρώτη φράση στο "Γυρισμό" είναι "Τι το έκανες το ψαλίδι;". Η πρώτη φράση στους "Παλιούς Καιρούς" είναι "Σκοτάδι". Και στη μια και στην άλλη περίπτωση δεν είχα καμία άλλη πληροφορία για την εξέλιξη της πλοκής.

Στην πρώτη περίπτωση κάποιος προφανώς αναζητούσε ένα ψαλίδι. Ρωτούσε τι απέγινε το ψαλίδι κάποιον άλλο, για τον οποίο υποπτευόταν ότι πιθανώς και να το έκλεψε. Με έναν περίεργο τρόπο ήξερα, ωστόσο, ότι το πρόσωπο που ερωτάται δεν δίνει δεκάρα για το ψαλίδι, ούτε άλλωστε ο συνομιλητής του. Το "σκοτάδι" το χρησιμοποίησα για να περιγράψω τα μαλλιά κάποιου, τα μαλλιά μιας γυναίκας και ήταν η απάντηση σε μια ερώτηση. Ούτως ή άλλως υποχρεώθηκα να αναπτύξω το θέμα. Αυτό συνέβη οπτικά, ως μια αργή εναλλαγή σκιάς και φωτός.

Πάντα ξεκινώ ένα έργο ονομάζοντας τα πρόσωπα Α, Β και Γ. Στο έργο που εξελίχθηκε ως "Γυρισμός" είδα έναν άνδρα να μπαίνει σε ένα θλιβερό δωμάτιο και να ρωτά (για το ψαλίδι) έναν νεότερό του άνδρα που, καθισμένος σε έναν άθλιο καναπέ, διάβαζε το ιπποδρομιακό φύλλο. Υποπτεύθηκα ότι ο Α ήταν ο πατέρας και ο Β ο γιος του, αλλά δεν είχα καμία απόδειξη. Η αίσθησή μου πάντως επιβεβαιώθηκε αργότερα όταν ο Β (μετέπειτα Λένι) λέει στον Α (Μαξ στη συνέχεια), "μπαμπά σε πειράζει να αλλάξω θέμα; Θέλω να σε ρωτήσω κάτι. Πώς θα χαρακτήριζες το δείπνο μας; Πώς ονομάζεται κάτι τέτοιο; Γιατί δεν αγοράζεις κάνα σκύλο; Θα ήσουν ιδανικός μάγειρας για σκύλους. Ειλικρινά. Εχεις την εντύπωση ότι μαγειρεύεις για σκύλους". Επομένως, εφόσον ο Β αποκαλεί τον Α "μπαμπά" μου φάνηκε λογικό να υποθέσω ότι ήταν πατέρας και γιος. Επιπλέον, ο Α ήταν σαφώς ο μάγειρας αλλά η μαγειρική του δεν φαινόταν να χαίρει μεγάλης εκτίμησης. Αυτό σήμαινε ότι δεν υπήρχε μητέρα; Δεν ήξερα. Αλλά όπως είπα τότε στον εαυτό μου, η αρχή δεν γνωρίζει ποτέ το τέλος. "Σκοτάδι". Ενα μεγάλο παράθυρο. Νυχτερινός ουρανός. Ενας άνδρας, ο Α (μετέπειτα Ντίλι) και μια γυναίκα η Β (στη συνέχεια Κέιτ) κάθονται και πίνουν. "Χοντρό ή λεπτό;", ρωτά ο άνδρας. Για τι πράγμα μιλούν; Μετά είδα να στέκεται στο παράθυρο μια γυναίκα, η Γ (Αννα αργότερα). Το φως που πέφτει πάνω της είναι διαφορετικό, κι εκείνη στέκεται με την πλάτη γυρισμένη. Τα μαλλιά της είναι σκούρα.

Είναι μια παράξενη στιγμή, η στιγμή της δημιουργίας προσώπων που μέχρι τότε δεν υπήρχαν. Ο,τι ακολουθεί είναι σπασμωδικό, αβέβαιο, μοιάζει με παραίσθηση, ακόμα κι αν μερικές φορές είναι καταιγιστικό. Η θέση του συγγραφέα είναι παράδοξη. Τα πρόσωπα που δημιουργεί δεν τον καλωσορίζουν. Του αντιστέκονται, δεν είναι εύκολο να τα βρει μαζί τους κι είναι αδύνατον να τα ορίσει. Σίγουρα δεν μπορεί να τους επιβληθεί. Ως ενός σημείου παίζει μαζί τους ένα ατέλειωτο παιχνίδι της γάτας με το ποντίκι, κρυφτό και τυφλόμυγα. Τελικά όμως συνειδητοποιεί ότι έχει να κάνει με ανθρώπους από σάρκα και οστά, ανθρώπους με τη δική τους θέληση και ευαισθησία ο καθένας, φτιαγμένους από συστατικά που του είναι αδύνατον να αλλάξει, να επηρεάσει ή να παραμορφώσει.

Συνεπώς η γλώσσα στην τέχνη παραμένει ένα εξαιρετικά αμφίσημο πεδίο συναλλαγής, κινούμενη άμμος, τραμπολίνο, μια παγωμένη λίμνη, τον πάγο της οποίας μπορεί να σπάσει ανά πάσα στιγμή ο συγγραφέας όταν βαδίζει επάνω του.

Αλλά, όπως είπα, η αναζήτηση της αλήθειας είναι μια ατέρμονη διαδικασία. Δεν αναβάλλεται, ούτε ματαιώνεται. Οφείλεις να την αντιμετωπίσεις εδώ και τώρα.

Το πολιτικό θέατρο
Το πολιτικό θέατρο θέτει μια τελείως διαφορετική σειρά προβλημάτων. Το κήρυγμα πρέπει να αποφεύγεται πάση θυσία. Είναι απαραίτητη η αντικειμενικότητα. Οφείλουμε να επιτρέπουμε στα πρόσωπα να αναπνέουν ελεύθερα. Ο συγγραφέας δεν μπορεί να τα καταπιέσει και να τα περιορίσει για να ικανοποιήσει τα δικά του γούστα, τις δικές του διαθέσεις ή προκαταλήψεις. Οφείλει να είναι έτοιμος να τα προσεγγίσει από πολλές πλευρές, από όλες τις δυνατές οπτικές γωνίες, ίσως πότε-πότε να τα ξαφνιάσει κι εν τούτοις να τα αφήσει ελεύθερα να πάνε όπου θέλουν. Αυτό δεν λειτουργεί πάντα. Και βεβαίως η πολιτική σάτιρα δεν ακολουθεί αυτές τις αρχές, κάνει μάλιστα ακριβώς το αντίθετο και αυτή είναι η πραγματική της αποστολή.

Στο έργο μου "Πάρτι Γενεθλίων" νομίζω πως επέτρεψα να αναπτυχθεί μια μεγάλη σειρά εναλλακτικών λύσεων μέσα σε ένα πυκνό δάσος πιθανοτήτων, προτού να μεταφερθεί στο επίκεντρο του έργου μια πράξη υποταγής.

Η "Βουνίσια Γλώσσα" υποτίθεται ότι δεν έχει τέτοιο εύρος επιλογών. Το έργο παραμένει βίαιο, σύντομο και άσχημο. Αλλά οι στρατιώτες στο έργο κάπως το διασκεδάζουν. Ξεχνά κανείς πότε-πότε ότι οι βασανιστές βαριούνται εύκολα. Χρειάζεται να γελάνε με κάτι για να ανάβουν τα πνεύματα. Τα περιστατικά στη φυλακή του Αμπού Γκράιμπ στη Βαγδάτη, το επιβεβαιώνουν περίτρανα. Η "Βουνίσια Γλώσσα" διαρκεί μόνο 20 λεπτά, αλλά θα μπορούσε να συνεχίζεται επί ώρες, ξανά και ξανά, το ίδιο μοτίβο να επαναλαμβάνεται από την αρχή, ξανά και ξανά, τη μια ώρα μετά την άλλη. Το έργο "Τέφρα και Σκιά" από την άλλη πλευρά, μου φαίνεται σαν να διαδραματίζεται κάτω από το νερό. Μια γυναίκα πνίγεται, το χέρι της βγαίνει έξω από τα κύματα, βουλιάζει, αναζητά άλλους, δεν βρίσκει κανέναν πάνω ή κάτω από το νερό, βρίσκει μόνο σκιές κι αντανακλάσεις. Η γυναίκα είναι μια χαμένη μορφή σε ένα τόπο που βυθίζεται, μια γυναίκα που δεν μπορεί να ξεφύγει από τον αφανισμό που προοριζόταν για άλλους.

Αλλά καθώς εκείνοι πεθαίνουν, πρέπει να πεθάνει κι αυτή.

Γλώσσα και πολιτική
Η γλώσσα στην πολιτική, όπως χρησιμοποιείται από τους πολιτικούς, δεν υπάγεται σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες καθώς η πλειοψηφία των πολιτικών, όπως όλοι είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε, ενδιαφέρονται όχι για την αλήθεια αλλά για την εξουσία και την διατήρησή της.
Για να διατηρηθεί η πολιτική εξουσία είναι αναγκαίο οι πολίτες να παραμείνουν στην αμάθεια, να αγνοούν την αλήθεια, ακόμα και την αλήθεια της δικής τους ζωής. Ως εκ τούτου, ό,τι μας περιβάλλει είναι ένα απέραντο υφαντό από ψέματα, από τα οποία τρεφόμαστε.
Οπως ξέρετε, η δικαιολογία για την εισβολή στο Ιράκ ήταν ότι ο Σαντάμ Χουσεΐν διέθετε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο οπλοστάσιο όπλων μαζικής καταστροφής, κάποια από τα οποία μπορούσαν να πυροδοτηθούν μέσα σε 45 λεπτά, προκαλώντας τον όλεθρο. Μας διαβεβαίωσαν ότι αυτή ήταν η αλήθεια. Δεν ήταν. Μας είπαν ότι το Ιράκ συνεργάζεται με την "Αλ Κάιντα" και ότι είναι συνυπεύθυνο για την κτηνωδία της 11ης Σεπτεμβρίου. Μας διαβεβαίωσαν ότι αυτή ήταν η αλήθεια. Δεν ήταν. Μας είπαν ότι το Ιράκ απειλεί την παγκόσμια ασφάλεια. Μας διαβεβαίωσαν ότι ήταν αλήθεια. Δεν ήταν.

Η αλήθεια είναι εντελώς διαφορετική και έχει να κάνει με το πώς οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιλαμβάνονται τον ρόλο τους στον πλανήτη και πώς επιλέγουν να παίξουν αυτό τον ρόλο.
Αλλά, πριν επιστρέψω στο παρόν, θα ήθελα να ρίξω μια ματιά στο πρόσφατο παρελθόν.

Το κατηγορώ των ΗΠΑ
Αναφέρομαι στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ από το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και μετά. Θεωρώ ότι είναι υποχρεωτικό να εξετάσουμε αυτή την περίοδο με μια περιορισμένη (λόγω του χρόνου που μου δίνεται εδώ) αλλά αυστηρή ματιά.
Καθένας γνωρίζει τι συνέβη στη Σοβιετική Ενωση και την Ανατολική Ευρώπη αμέσως μετά τον πόλεμο: συστηματική βία, εκτεταμένες αγριότητες, αδίστακτη καταπίεση της ελεύθερης σκέψης. Για όλα αυτά υπήρξαν ντοκουμέντα και αποδείξεις.

Αλλά η ένστασή μου εδώ είναι πως τα εγκλήματα των ΗΠΑ την ίδια περίοδο έχουν μόνο επιδερμικά καταγραφεί, πόσο μάλλον τεκμηριωθεί, πόσο μάλλον κατανοηθεί, πόσο μάλλον αναγνωριστεί ως εγκλήματα. Πιστεύω ότι πρέπει να κατονομαστούν ως εγκλήματα διότι η αλήθεια σήμερα, εδώ που έχει φτάσει ο κόσμος μας, έχει ιδιαίτερη σημασία.

Η συμπεριφορά των ΗΠΑ σε όλο τον κόσμο, αν και ως ενός σημείου προσεκτική εξαιτίας της παρουσίας τότε της Σοβιετικής Ενωσης, μας έκανε να καταλάβουμε ότι τελικά είχε λευκή επιταγή να κάνει ό,τι θέλει. Στην πραγματικότητα ποτέ δεν ήταν προσφιλής μέθοδος της Αμερικής η απευθείας εισβολή σε ένα ανεξάρτητο κράτος. Προτιμούσε ό,τι περιγράφεται ως "χαμηλής έντασης σύγκρουση". Αυτό σημαίνει ότι χιλιάδες άνθρωποι πεθαίνουν, αλλά πιο αργά από ό,τι αν ρίξεις μια και καλή μια βόμβα. Σημαίνει ότι πλήττεις την καρδιά της χώρας, ότι εγκαθιστάς έναν κακοήθη όγκο και περιμένεις να κάνει μετάσταση. Οταν ο πληθυσμός έχει υποταχθεί -ή βασανιστεί μέχρι θανάτου, το ίδιο είναι- και οι φίλοι σου, ο στρατός και οι μεγάλες καπιταλιστικές εταιρείες, κάθονται αναπαυτικά στην εξουσία, στήνεσαι μπροστά στην κάμερα και λες ότι η δημοκρατία νίκησε. Την περίοδο στην οποία αναφέρομαι αυτός ήταν ο κοινός τόπος της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Η τραγωδία της Νικαράγουα ήταν μια περίπτωση υψίστης σημασίας. Επέλεξα να την αναφέρω ως χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η Αμερική αντιλαμβάνεται τον ρόλο της στον πλανήτη και τότε και τώρα.Στα τέλη της δεκαετίας του '80 συμμετείχα σε μια συνάντηση στην αμερικανική πρεσβεία στο Λονδίνο.Το αμερικανικό Κογκρέσο επρόκειτο να αποφασίσει εάν θα συνέχιζε να χρηματοδοτεί τους Κόντρας στην εκστρατεία τους κατά της κυβέρνησης της Νικαράγουα. Ημουν μέλος της αντιπροσωπείας που μιλούσε εκ μέρους της Νικαράγουα, με σημαντικότερο μέλος ανάμεσά μας τον ιερέα John Metcalf. Επικεφαλής της αμερικανικής ομάδας ήταν ο Raymond Seitz (νούμερο 2 τότε της πρεσβείας, αργότερα πρέσβης ο ίδιος).
Ο Ιερέας είπε: "Κύριε, έχω την ευθύνη μιας ενορίας στη βόρεια Νικαράγουα. Οι ενορίτες μου έχτισαν ένα σχολείο, ένα ιατρικό κι ένα πολιτιστικό κέντρο. Ζούσαμε ειρηνικά. Λίγους μήνες πριν, μας επιτέθηκαν δυνάμεις των Κόντρας. Κατέστρεψαν τα πάντα: το σχολείο, το ιατρικό και το πολιτιστικό κέντρο. Βίασαν νοσοκόμες και δασκάλες, έσφαξαν γιατρούς με τον πιο κτηνώδη τρόπο. Φέρθηκαν σαν άγριοι. Σας παρακαλώ να ζητήσετε από την αμερικανική κυβέρνηση να αποσύρει την υποστήριξή της από τους φορείς μιας τόσο ακραίας τρομοκρατικής δραστηριότητας".
Ο Raymond Seitz είχε εξαιρετική φήμη ως ένας λογικός, υπεύθυνος και καλλιεργημένος άνθρωπος. Ηταν αξιοσέβαστος στους διπλωματικούς κύκλους. Ακουσε, σιώπησε για λίγο και ύστερα μίλησε πολύ σοβαρός. "Πάτερ", είπε, "αφήστε με να σας πω κάτι. Στον πόλεμο, οι αθώοι πάντα υποφέρουν". Ακολούθησε παγερή σιωπή. Τον κοιτούσαμε εμβρόντητοι. Εκείνος, δεν χαμήλωσε το βλέμμα του.Πράγματι, οι αθώοι πάντα υποφέρουν.

Τελικά κάποιος είπε: "Αλλά, σε αυτή την περίπτωση οι 'αθώοι' ήταν τα θύματα μιας φρικιαστικής κτηνωδίας υποβοηθούμενης μεταξύ άλλων από την κυβέρνησή σας. Εάν το Κογκρέσο εγκρίνει περισσότερα χρήματα για τους Κόντρας θα γίνουν κι άλλες τέτοιες κτηνωδίες. Δεν είναι αυτό το θέμα; Δεν είναι επομένως η κυβέρνησή σας ένοχη για δολοφονίες πολιτών ενός ανεξάρτητου κράτους;".Ο Seitz παρέμεινε ατάραχος. "Δεν συμφωνώ ότι τα γεγονότα επιβεβαιώνουν τους ισχυρισμούς σας", είπε.
Καθώς φεύγαμε, ένας από το προσωπικό της πρεσβείας μού είπε ότι του αρέσουν τα έργα μου. Δεν είπα τίποτα.
Θ α σας θυμίσω ότι τότε ο πρόεδρος Ρίγκαν είχε κάνει την ακόλουθη δήλωση: "Σε ηθικό επίπεδο οι Κόντρας είναι το αντίστοιχο των Ιδρυτικών μας Πατέρων" (σ.σ.: αναφερόταν στους Μπέντζαμιν Φράνκλιν, Τζορτζ Γουόσινγκτον, Τόμας Τζέφερσον, Τζον Ανταμς, Τζέιμς Μάντισον, Αλεξάντερ Χάμιλτον, Σάμιουελ Ανταμς, Πάτρικ Χένρι, Τζον Χάνκοκ και Τόμας Πέιν που θεωρούνται στυλοβάτες του αμερικανικού έθνους). Οι ΗΠΑ υποστήριξαν για περισσότερα από 40 χρόνια την κτηνώδη δικτατορία του Σομόζα στη Νικαράγουα.

Ο λαός της Νικαράγουα, υπό τους Σαντινίστας, ανέτρεψε το καθεστώς το 1979, με μια λαϊκή επανάσταση που σου έκοβε την ανάσα. Οι Σαντινίστας δεν ήταν τέλειοι. Είχαν το δικό τους μερίδιο στην υπεροψία και η πολιτική τους φιλοσοφία είχε πολλές αντιφάσεις. Ηταν όμως έξυπνοι, λογικοί και πολιτισμένοι. Προσπάθησαν να εγκαθιδρύσουν μια σταθερή, έντιμη, πλουραλιστική κοινωνία. Η θανατική ποινή καταργήθηκε. Εκατοντάδες χιλιάδες εξαθλιωμένοι χωρικοί γλίτωσαν από το θάνατο. Δόθηκαν εκτάσεις σε περισσότερες από 100.000 οικογένειες. Χτίστηκαν 2.000 σχολεία. Μια αξιοσημείωτη εσκτρατεία κατά του αναλφαβητισμού περιόρισε το ποσοστό των αναλφάβητων στη χώρα σε λιγότερο από το ένα έβδομο. Υιοθετήθηκε η δωρεάν παιδεία και η δωρεάν ιατρική περίθαλψη. Η παιδική θνησιμότητα μειώθηκε κατά το ένα τρίτο. Η πολιομυελίτιδα εξαφανίστηκε.

Οι ΗΠΑ αποδοκίμασαν αυτά τα επιτεύγματα ως απόρροια μαρξιστικής/λενινιστικής προσπάθειας χειραγώγησης της κοινωνίας. Κατά την άποψη της αμερικανικής κυβέρνησης αυτό αποτελούσε ένα επικίνδυνο παράδειγμα. Εάν επέτρεπαν στη Νικαράγουα να αποκτήσει βασικούς κανόνες κοινωνικής και οικονομικής δικαιοσύνης, εάν της επέτρεπαν να ανεβάσει το επίπεδο της ιατρικής περίθαλψης και της παιδείας και να ανακτήσει την κοινωνική της ενότητα και την εθνική υπερηφάνεια, τότε και οι γειτονικές χώρες θα έθεταν τα ίδια ερωτήματα και θα είχαν ανάλογες απαιτήσεις. Την εποχή εκείνη υπήρχε σφοδρή αντίσταση απέναντι στο καθεστώς του Ελ Σαλβαδόρ. Μίλησα νωρίτερα για ένα "υφαντό ψεμάτων" που μας περιβάλλει. Ο πρόεδρος Ρίγκαν συχνά περιέγραφε τη Νικαράγουα ως ένα "απολυταρχικό μπουντρούμι". Τα ΜΜΕ και φυσικά η βρετανική κυβέρνηση αξιολογούσαν τον σχολιασμό αυτό ως ακριβή και δίκαιο. Αλλά η αλήθεια είναι ότι δεν υπήρξαν αποδείξεις για τη δράση αποσπασμάτων θανάτου την περίοδο της διακυβέρνησης των Σαντινίστας. Δεν υπήρξαν αναφορές για βασανιστήρια. Ούτε απόδειξη συστηματικής στρατιωτικής αυθαιρεσίας. Κανένας ιερέας δεν δολοφονήθηκε στη Νικαράγουα από την κυβέρνηση. Αντίθετα μάλιστα στην κυβέρνηση συμμετείχαν τρεις ιερείς, δύο Ιησουίτες κι ένας ιεραπόστολος του τάγματος Maryknoll.

Τα απολυταρχικά μπουντρούμια βρίσκονταν στη διπλανή πόρτα, στο Ελ Σαλβαδόρ και τη Γουατεμάλα. Οι ΗΠΑ ανέτρεψαν τη δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση της Γουατεμάλα το 1954 και σύμφωνα με εκτίμήσεις ο αριθμός των θυμάτων από τα δικτατορικά καθεστώτα που ακολούθησαν ανήλθε σε 200.000.Εξι από τους παγκοσμίως πιο διακεκριμένους Ιησουίτες δολοφονήθηκαν στο Πανεπιστήμιο Κεντρικής Αμερικής του Σαν Σαλβαδόρ το 1989 από ένα τάγμα στρατιωτών που ανήκε στο σύνταγμα Αλκάτλ το οποίο είχε εκπαιδευτεί στο Φορτ Μπένινγκ στην Τζόρτζια των ΗΠΑ. Αυτός ο εξαιρετικά γενναίος άνδρας, ο Αρχιεπίσκοπος Ρομέρο δολοφονήθηκε την ώρα που έψελνε τη λειτουργία. Υπολογίζεται ότι 75.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν. Γιατί; Διότι πίστευαν ότι μια καλύτερη ζωή είναι εφικτή και οφείλουν να την επιδιώξουν. Αυτή η πίστη τούς χαρακτήριζε αυτομάτως κομμουνιστές. Σκοτώθηκαν επειδή τόλμησαν να αμφισβητήσουν το καθεστώς, την πείνα, τις ασθένειες, την εξαθλίωση και την καταπίεση που ήταν η προδιαγεγραμμένη μοίρα τους.Ο ι ΗΠΑ τελικώς κατάφεραν να ανατρέψουν την κυβέρνηση των Σαντινίστας. Χρειάστηκε να περάσουν μερικά χρόνια και να καμφθεί η αξιοσημείωτη αντίσταση. Τα αδυσώπητα οικονομικά βασανιστήρια και οι 30.000 νεκροί έκαμψαν το ηθικό του λαού της Νικαράγουα. Είχε εξαντληθεί και εξαθλιωθεί. Αμέσως μετά, τα καζίνα επέστρεψαν στη χώρα. Η δωρεάν υγεία και παιδεία καταργήθηκαν. Οι μεγάλες εταιρείες επέστρεψαν, εκδικητικές. Η "Δημοκρατία" είχε θριαμβεύσει.

Αλλά αυτή η πολιτική σε καμία περίπτωση δεν περιορίστηκε στην κεντρική Αμερική. Ενορχηστρώθηκε σε ολόκληρο τον πλανήτη. Ηταν χωρίς τέλος και σαν να μη συνέβη ποτέ.Μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, οι ΗΠΑ στήριξαν και σε πολλές περιπτώσεις εξέθρεψαν κάθε δεξιά στρατιωτική δικτατορία στον πλανήτη. Αναφέρομαι στις χώρες: Ινδονησία, Ελλάδα, Ουρουγουάη, Βραζιλία, Παραγουάη, Αϊτή, Τουρκία, Φιλιππίνες, Γουατεμάλα, Ελ Σαλβαδόρ και φυσικά στη Χιλή. Δεν υπάρχει ούτε κάθαρση ούτε συγχώρεση για τις ΗΠΑ μετά τον τρόμο που επέβαλαν στο Χιλή το 1973. Εκατοντάδες χιλιάδες θάνατοι σημειώθηκαν σε όλες αυτές τις χώρες. Συνέβησαν στα αλήθεια; Και για όλους αυτούς ευθύνεται η αμερικανική εξωτερική πολιτική; Η απάντηση είναι ναι.

Αλλά πώς θα μπορούσατε να το γνωρίζετε; Αυτά δεν συνέβησαν ποτέ. Τίποτε ποτέ δεν συνέβη. Ακόμα και τότε που συνέβαινε δεν συνέβη. Δεν είχε καμία σημασία. Και κανένα ενδιαφέρον. Τα εγκλήματα των ΗΠΑ υπήρξαν συστηματικά, διαρκή, διεφθαρμένα, ανήθικα, αμείλικτα αλλά ελάχιστοι άνθρωποι μίλησαν γι' αυτά. Πρέπει να παραδεχτούμε την Αμερική για το εξής. Εξάσκησε μια κλινική χειραγώγηση κατά την άσκηση παγκόσμιας εξουσίας ενώ την ίδια στιγμή υποδυόταν τη δύναμη του παγκόσμιου καλού. Είναι μια λαμπρή, ευφυής, επιτυχής πράξη ύπνωσης.
Λ έω ότι η Αμερική αναμφίβολα συνεχίζει να πραγματοποιεί το μεγαλύτερο σόου στον πλανήτη. Μπορεί να είναι κτηνώδης, αδιάφορη, περιφρονητική και ανηλεής, αλλά είναι επίσης πολύ έξυπνη. Σαν καλός έμπορος ενδιαφέρεται για το δικό της συμφέρον και το πιο ευπώλητο αγαθό της είναι ο αυτοθαυμασμός της. Είναι νικήτρια. Ακούστε όλους τους Αμερικανούς προέδρους στην τηλεόραση να λένε τις λέξεις "Ο αμερικανικός λαός" όπως π.χ. στη φράση "Λέω στον αμερικανικό λαό πως ήρθε η ώρα να προσευχηθούμε και να υπερασπιστούμε τα δικαιώματα του αμερικανικού λαού γι' αυτό ζητώ από τον αμερικανικό λαό να εμπιστευτεί τον πρόεδρό του και τις πράξεις που αυτός πρόκειται να αναλάβει για λογαριασμό του αμερικανικού λαού".
Είναι ένα ευφυές στρατήγημα. Η γλώσσα χρησιμοποιείται για να καταστείλει τη σκέψη. Οι λέξεις "ο αμερικανικός λαός" δημιουργούν ένα βολικό μαξιλάρι που καθησυχάζει τις μάζες. Δεν χρειάζεται να σκέφτεται κανείς. Απλώς να βυθίζεται στο μαξιλάρι του. Μπορεί το μαξιλάρι να πνίγει την νοημοσύνη ή την κριτική σκέψη, αλλά είναι και εξαιρετικά άνετο.
Αυτό δεν ισχύει βεβαίως για τα 40 εκατομμύρια Αμερικανών που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας, ούτε για τα 2 εκατομμύρια ανδρών και γυναικών που κρατούνται στα αχανή γκουλάγκ των αμερικανικών φυλακών.
Οι ΗΠΑ δεν ενδιαφέρονται πλέον για συγκρούσεις χαμηλής έντασης. Δεν βρίσκουν κανένα λόγο γιατί να είναι επιφυλακτικές ή ακόμα και να δρουν παρασκηνιακά. Ανοίγουν τα χαρτιά τους στο τραπέζι, χωρίς να φοβούνται ή να έχουν τη διάθεση να κάνουν παραχωρήσεις. Δεν τους καίγεται καρφί για τον ΟΗΕ, το διεθνές δίκαιο ή την κριτική των διαφωνούντων, την οποία αντιμετωπίζουν ως ασήμαντη.
Εχουν δεμένο στο λουρί τους το κλαψιάρικο μικρό αρνάκι τους, την αξιολύπητη και νωθρή Μεγάλη Βρετανία.Τ ι απέγινε η ηθική μας ευαισθησία; Είχαμε ποτέ κάτι τέτοιο; Τι σημαίνουν αυτές οι λέξεις; Μήπως αναφέρονται σε μια έννοια που σπάνια χρησιμοποιείται σήμερα-τη συνείδηση; Τη συνείδηση που δεν έχει να κάνει μόνο με τις δικές μας πράξεις αλλά και με την συνυπευθυνότητά μας για τις πράξεις άλλων; Είναι όλα αυτά νεκρά; Κοιτάξτε το Γκουαντανάμο Μπέι. Εκατοντάδες άνθρωποι κρατούνται εκεί για περισσότερα από τρία χρόνια, χωρίς καν να τους έχει απαγγελθεί κατηγορία, χωρίς να έχουν νομική εκπροσώπηση, χωρίς να έχουν περάσει από δίκη, ουσιαστικά κρατούνται για πάντα. Αυτή η απολύτως παράνομη κατάσταση συνεχίζεται κατά παράβαση της Συνθήκης της Γενεύης. Και η λεγόμενη "διεθνής κοινότητα" όχι μόνο το ανέχεται αλλά ούτε καν ασχολείται.

Αυτό το έγκλημα διαπράττεται από μια χώρα που αυτοανακηρύσσεται "ηγέτης του ελεύθερου κόσμου". Σκεφτόμαστε τους έγκλειστους του Γκουαντανάμο Μπέι; Τι λένε για αυτούς τα ΜΜΕ; Οι κρατούμενοι του Γκουαντανάμο εμφανίζονται περιστασιακά σε ένα μονόστηλο στη σελίδα 6. Εχουν αποσταλεί στη χώρα του πουθενά και μάλλον δεν θα επιστρέψουν ποτέ.Σήμερα πολλοί που κάνουν απεργία πείνας δέχονται τροφή με το ζόρι, ανάμεσα τους και Βρετανοί πολίτες. Καμία λεπτότητα σ' αυτή τη βίαιη διαδικασία. Κανένα ηρεμιστικό ή αναισθητικό. Μόνο ένας σωλήνας χωμένος από τη μύτη στο λαιμό σου. Φτύνεις αίμα. Αυτό είναι βασανιστήριο.

Τι είπε γι' αυτό ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών; Τίποτα. Τι είπε ο Βρετανός πρωθυπουργός; Τίποτα. Γιατί;

Διότι οι ΗΠΑ έχουν πει: οποιαδήποτε κριτική σε όσα πράττουμε στο Γκουαντανάμο Μπέι συνιστά εχθρική πράξη. 'Η είστε μαζί μας, ή εναντίον μας. Ετσι ο Μπλερ το βουλώνει.

Η εισβολή στο Ιράκ ήταν μια ληστρική πράξη, ενός αιματηρού τρομοκρατικού καθεστώτος που περιφρονεί κάθε έννοια διεθνούς δικαίου. Ηταν μία αυθαίρετη στρατιωτική επιχείρηση βασισμένη σε μια ατελείωτη σειρά ψεμάτων και χυδαίας χειραγώγησης των ΜΜΕ και κατ' επέκταση της κοινής γνώμης. Μια πράξη που ενώ υποδυόταν την απελευθέρωση, αποσκοπούσε στην εδραίωση του στρατιωτικού και οικονομικού ελέγχου των Αμερικανών στη Μέση Ανατολή -ως τελευταία πηγή πρώτων υλών. Ολες οι υπόλοιπες δικαιολογίες απέτυχαν. Αυτή ήταν η επιβλητική επίδειξη μιας στρατιωτικής δύναμης υπεύθυνης για το θάνατο και τον ακρωτηριασμό χιλιάδων και χιλιάδων αθώων ανθρώπων.Φ έραμε τα βασανιστήρια, τις έξυπνες βόμβες, το απεμπλουτισμένο ουράνιο, τις αμέτρητες τυφλές δολοφονίες, την εξαθλίωση και τον θάνατο στον ιρακινό λαό και είπαμε πως φέραμε "ελευθερία και δημοκρατία στη Μέση Ανατολή".

Πόσους ανθρώπους πρέπει να σκοτώσετε προκειμένου να χαρακτηριστείτε κατά συρροήν δολοφόνοι και εγκληματίες πολέμου; Εκατό χιλιάδες; Είναι ένας αρκετά μεγάλος αριθμός, θα έλεγα. Δεν είναι, επομένως, δίκαιο ο Μπους και ο Μπλερ να προσαχθούν ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου Εγκλημάτων Πολέμου; Αλλά ο Μπους υπήρξε έξυπνος. Δεν αναγνώρισε το Δικαστήριο. Ετσι, εάν ένας Αμερικανός στρατιώτης ή και πολιτικός βρεθεί στο εδώλιο του κατηγορουμένου, ο Μπους έχει προειδοποιήσει ότι θα στείλει τους πεζοναύτες. Ο Μπλερ όμως το αναγνώρισε και γι αυτό θα μπορούσε να περάσει από δίκη. Μπορούμε να δώσουμε στο Δικαστήριο τη διεύθυνσή του για την περίπτωση που θα ενδιαφερθεί να τον βρει. Μένει στο νούμερο 10 της Ντάουνινγκ Στριτ στο Λονδίνο.Εντός αυτού του πλαισίου, ο θάνατος είναι ένα άσχετο θέμα. Τόσο ο Μπους όσο και ο Μπλερ αδιαφορούν. Τουλάχιστον 100.000 Ιρακινοί σκοτώθηκαν από αμερικανικές βόμβες και πυραύλους προτού να ξεκινήσει η εισβολή στο Ιράκ. Αυτοί οι άνθρωποι δεν υπήρξαν. Ούτε ο θάνατός τους υπήρξε. Κενό. Δεν κατεγράφησαν καν ως νεκροί. "Δεν μετράμε πτώματα", δήλωσε ο Αμερικανός στρατηγός Τόμι Φρανκς.

Τις πρώτες μέρες της εισβολής δημοσιεύτηκε μια φωτογραφία στις πρώτες σελίδες των βρετανικών εφημερίδων στην οποία ο Τόνι Μπλερ φίλούσε στο μάγουλο ένα μικρό αγόρι απ' το Ιράκ. «Ενα παιδάκι, γεμάτο ευγνωμοσύνη», έγραφε η λεζάντα. Λίγες μέρες αργότερα, σε εσωτερικές σελίδες δημοσιεύτηκε ένα ρεπορτάζ και μια φωτογραφία ενός άλλου, 4χρονου αγοριού χωρίς χέρια. Η οικογένειά του ανατινάχτηκε από έναν πύραυλο. Μόνο εκείνο είχε επιζήσει. «Πότε θα έχω τα χέρια μου ξανά», ρωτούσε το παιδί. Δεν διαβάσαμε τη συνέχεια. Φυσικά αυτό το αγόρι δεν το κράτησε ο Τόνι Μπλερ στην αγκαλιά του, ούτε βέβαια το σώμα οποιουδήποτε άλλου ακρωτηριασμένου παιδιού, ούτε κάποιο σώμα βουτηγμένο στο αίμα. Το αίμα είναι βρώμικο. Σου λερώνει το πουκάμισο και τη γραβάτα όταν πρόκειται να κάνεις δηλώσεις στην τηλεόραση.

Ο ι 2.000 νεκροί Αμερικανοί είναι μια ντροπή. Μεταφέρονται νύχτα στους τάφους τους. Οι κηδείες γίνονται διακριτικά, σε κάποιο απομονωμένο μέρος. Οι ακρωτηριασμένοι σαπίζουν στα κρεβάτια τους, μερικοί για το υπόλοιπο της ζωής τους. Οι νεκροί και οι ακρωτηριασμένοι σαπίζουν σε διαφορετικά είδη τάφων.
Να κι ένα απόσπασμα ενός ποιήματος του Πάμπλο Νερούδα, με τίτλο "Εξηγώ μερικά πράγματα".
"...Και ένα πρωί όλα αυτά καίγονταν
κι ένα πρωί οι φωτιές βγαίναν από τη γη
κατατρώγοντας όντα,
κι από τότε φωτιά,
και μπαρούτι από τότε,
κι από τότε αίμα.
Κακούργοι, μ' αεροπλάνα και μαυριτάνους
κακούργοι με δαχτυλίδια και δουκέσσες
κακούργοι που τους ευλογούσαν μαύροι καλόγεροι
ερχόνταν απ τον ουρανό να σκοτώσουν παιδάκια,
και μες στους δρόμους το παιδικό το αίμα
έτρεχε, έτσι, απλά, σαν αίμα παιδικό.
Τσακάλια που και το τσακάλι τα αποκρούει,
πέτρες που το ξεράγκαθο θα δάγκανε φτύνοντας,
οχιές που και οι οχιές θα μισούσαν!
Είδα μπροστά σας το αίματης Ισπανίας να ορθώνεται
για να σας πνίξει σε ένα μόνο κύμα
περηφάνιας και μαχαιριών!
Στρατηγοί προδότες:
Κοιτάτε το νεκρό μου σπίτι,
κοιτάτε τη ρημαγμένη Ισπανία.
Ομως από κάθε νεκρό σπίτι βγαίνει
πυρωμένο μέταλλο
αντί λουλούδια,
όμως από κάθε λάκκο της Ισπανίας
βγαίνει η Ισπανία,
κι από κάθε νεκρό παιδί βγαίνει
ένα ντουφέκι με μάτια,
κι από κάθε έγκλημα γεννιούνται σφαίρες
που κάποια μέρα θα σας βρούν
ίσα στην καρδιά.
Θα ρωτήσετε: γιατί η ποίησή του
δεν μας μιλάει για το όνειρο, για τα φύλλα,
για τα μεγάλα ηφαίστεια της γενέθλιας γης του;
Ελάτε να δείτε το αίμα στους δρόμους,
ελάτε να δείτετο αίμα στους δρόμους,
ελάτε να δείτε το αίμαστους δρόμους!"
(Σ.σ.: Το ποίημα προέρχεται από την περίφημη συλλογή του Πάμπλο Νερούδα "Η Ισπανία στην Καρδιά" (Espagna el Corason). Στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις "Φυκίρης", σε μετάφραση Δανάης Στρατηγοπούλου. Από κει και η παραπάνω μετάφραση του αποσπάσματος που χρησιμοποίησε ο Χάρολντ Πίντερ στην ομιλία του.)
Να ξεκαθαρίσω εδώ ότι αναφέροντας το ποίημα του Νερούδα δεν θέλω σε καμία περίπτωση να συγκρίνω τη Δημοκρατική Ισπανία με το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν. Αναφέρομαι στον Νερούδα γιατί πουθενά στην σύγχρονη ποίηση δεν έχω διαβάσει τόσο συγκλονιστική και αληθινή περιγραφή του βομβαρδισμού αμάχων. Ε ίπα νωρίτερα ότι οι ΗΠΑ ανοίγουν πια τα χαρτιά τους στο τραπέζι χωρίς να ντρέπονται. Ετσι είναι.

Η επίσημη πολιτική τους καθορίζεται ως "κυριαρχία σε όλο το φάσμα". Δεν είναι δικός μου ο όρος, είναι δικός τους. "Κυριαρχία σε όλο το φάσμα" σημαίνει έλεγχο σε ξηρά, θάλασσα, αέρα, διάστημα και σε όλες τις πηγές πρώτων υλών.Οι ΗΠΑ διαθέτουν σε 132 χώρες του πλανήτη συνολικά 702 στρατιωτικές βάσεις, με την εξέχουσα εξαίρεση της Σουηδίας. Δεν γνωρίζουμε ακριβώς πώς έφτασαν εκεί αλλά πάντως είναι εκεί.Οι ΗΠΑ διαθέτουν 8.000 οπλισμένες πυρηνικές κεφαλές έτοιμες να χρησιμοποιηθούν. Οι 2.000 από αυτές μπορούν να πυροδοτηθούν μέσα σε 15 λεπτά. Τώρα κατασκευάζονται νέα συστήματα πυρηνικών όπλων, γνωστά ως "θραύστες καταφυγίων".

Οι Βρετανοί, πάντα συνεργάσιμοι, σχεδιάζουν να αντικαταστήσουν το δικό τους πυρηνικό πύραυλο "Trident" (Τρίαινα). Αναρωτιέμαι ποιος είναι στο στόχαστρο. Ο Οσάμα μπιν Λάντεν; Εσύ; Εγώ; Ο κύριος Κανένας; Η Κίνα; Το Παρίσι; Ποιος ξέρει; Ο,τι ξέρουμε είναι ότι αυτή η παιδιάστικη τρέλα -η κατοχή και η απειλή χρήσης πυρηνικών όπλων- αποτελεί τον πυρήνα της σημερινής αμερικανικής πολιτικής φιλοσοφίας. Πρέπει να θυμίζουμε στον εαυτό μας ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται σε διαρκή πόλεμο και ότι δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι είναι πρόθυμες να χαλαρώσουν.

Αρκετές χιλιάδες, αν όχι εκατομμύρια, ανθρωποι στις ΗΠΑ είναι αποδεδειγμένα αηδιασμένοι, ντροπιασμένοι και εξοργισμένοι από τις πράξεις της κυβέρνησής τους, άλλά έτσι όπως έχουν τα πράγματα δεν είναι μια υπολογίσιμη πολιτική δύναμη-ακόμα. Αλλά το άγχος, η ανασφάλεια και ο φόβος που βλέπουμε καθημερινά να μεγαλώνουν στις ΗΠΑ, είναι μάλλον απίθανο να μειωθούν.

Γνωρίζω ότι ο πρόεδρος Μπους έχει στη διάθεσή του πολλούς εξαιρετικά ικανούς ανθρώπους που γράφουν τους λόγους του, αλλά δηλώνω κι εγώ εθελοντής γι' αυτή τη δουλειά. Προτείνω την εξής σύντομη ομιλία την οποία μπορεί να απευθύνει από τηλεοράσεως στο αμερικανικό έθνος. Τον βλέπω μπροστά μου επίσημο, χτενισμένο προσεκτικά, σοβαρό, έτοιμο να σε κερδίσει, ειλικρινή, συχνά σχεδόν γοητευτικό, μερικές φορές με ένα μισοειρωνικό χαμόγελο, παράξενα ελκυστικό. Το πρότυπο του άνδρα.

"Ο Θεός είναι καλός. Ο Θεός είναι μεγάλος. Ο Θεός μου είναι καλός.
Ο Θεός του Μπιν Λάντεν είναι κακός. Είναι ένας κακός Θεός.
Ο Θεός του Σαντάμ θα ήταν κακός, εάν εκείνος είχε Θεό. Ηταν ένας βάρβαρος. Εμείς δεν είμαστε βάρβαροι. Εμείς δεν κόβουμε τα κεφάλια των ανθρώπων. Εμείς πιστεύουμε στην ελευθερία. Το ίδιο κι ο Θεός. Εγώ δεν είμαι βάρβαρος.
Είμαι ο δημοκρατικά εκλεγμένος ηγέτης ενός δημοκρατικού κράτους που λατρεύει την ελευθερία. Είμαστε μια φιλεύσπλαχνη κοινωνία. Κάνουμε φιλεύσπλαχνες εκτελέσεις στην ηλεκτρική καρεκλα ή με θανατηφόρες ενέσεις.
Είμαστε ένα μεγάλο έθνος. Δεν είμαι δικτάτορας. Αυτός είναι. Δεν είμαι βάρβαρος. Αυτός είναι. Κι εκείνος είναι. Ολοι τους είναι.
Εχω ηθικό κύρος. Βλέπετε τούτη τη γροθιά; Αυτή είναι το ηθικό μου κύρος. Και μη διανοηθείτε να το ξεχάσετε".

Η ζωή ενός συγγραφέα είναι μια εξαιρετικά τρωτή, σχεδόν γυμνή δραστηριότητα. Δεν χρειάζεται να χύσουμε δάκρυα γι' αυτό. Ο συγγραφέας κάνει την επιλογή του και επιμένει σ' αυτήν. Αλλά η αλήθεια είναι ότι βρίσκεται εκτεθειμένος σε όλους τους ανέμους, που κάποιοι από αυτούς είναι παγωμένοι. Είναι εκεί έξω μόνος του, επί ξύλου κρεμάμενος. Δεν βρίσκει καταφύγιο και καμία προστασία -εκτός κι αν λέει ψέματα- οπότε στην περίπτωση αυτή έχει φτιάξει τη δική του προστασία και, όπως θα μπορούσε να πει κανείς, έχει γίνει πολιτικός. Αναφέρθηκα αρκετά φορές σήμερα στο θάνατο. Θα απαγγείλω τώρα ένα ποίημά μου, με τίτλο "Θάνατος"

"Πού βρέθηκε το νεκρό σώμα;
Ποιος βρήκε το νεκρό σώμα;
Οταν βρέθηκε το νεκρό σώμα ήταν νεκρό;
Ποιος ήταν το νεκρό σώμα;
Ποιος ήταν ο πατέρας ή η κόρη ή ο αδερφός
'Η ο θείος ή η αδερφή ή η μητέρα ή ο γιος
Του νεκρού και παρατημένου σώματος;
Οταν παρατήθηκε ήταν νεκρό το σώμα;
Παρατήθηκε το σώμα;
Ποιος το είχε παρατήσει;
Ηταν γυμνό ή ντυμένο για ταξίδι το νεκρό σώμα;
Τι σ' έκανε να δηλώσεις το νεκρό σώμα νεκρό;
Δήλωσες νεκρό το νεκρό σώμα;
Πόσο καλά ήξερες το νεκρό σώμα;
Πώς ήξερες ότι το νεκρό σώμα ήταν νεκρό;
Εκλεισες και τα δυο του μάτια;
Εθαψες το σώμα;
Το παράτησες;
Φίλησες το νεκρό σώμα;".

Οταν κοιτάμε σε έναν καθρέφτη νομίζουμε ότι η αντανάκλασή μας είναι ακριβής. Αλλά αν μετακινηθούμε κατά ένα χιλιοστό η εικόνα αλλάζει. Ουσιαστικά κοιτάμε μια ατελείωτη σειρά αντικατοπτρισμών. Ομως, κάποιες φορές ο συγγραφέας οφείλει να σπάσει τον καθρέφτη-γιατί η αλήθεια μάς κοιτά στα μάτια από την άλλη πλευρά αυτού του καθρέφτη.

Πιστεύω ότι παρά τα τεράστια, υπαρκτά εμπόδια, υψίστης σημασίας υποχρέωση που μας αφορά όλους, εμάς τους πολίτες, είναι να έχουμε ατρόμητη, απαρέγκλιτη, άγρια πνευματική αποφασιστικότητα για να ορίσουμε την πραγματική αλήθεια της ζωής μας και της κοινωνίας μας. Είναι επιτακτική ανάγκη. Εάν μια τέτοια στάση δεν ενσωματωθεί στο πολιτικό μας όραμα δεν έχουμε καμμία ελπίδα να αποκαταστήσουμε ό,τι σχεδόν έχουμε χάσει: την ανθρώπινη αξιοπρέπεια».

Τετάρτη, 24 Δεκεμβρίου 2008

Zeitgeist Addendum Analysis

Κι άλλο video που αξίζει να το δούμε αλλά "σε παρέα" για σχολιασμό

πατώντας εδώ για την ολόκληρη ταινία

κι εδώ αν θέλετε να την αναλύσετε
http://zeitgeistanalysis.site50.net/

"MONEY AS DEBT" by Alogo Skoufis

Η οικονομική ανάλυση με εικόνες ...

"Το σύντομο ντοκυμαντέρ “Money as Debt” του Paul Grignon έρχεται για να μας εξηγήσει με απλό τρόπο το σύγχρονο τραπεζικό σύστημα.

Βρείτε οπωσδήποτε 45 λεπτά και αφιερώστε τα για να παρακολουθήσετε το επεξηγηματικό αυτό βίντεο. Σας εγγυώμαι ότι αξίζει τον κόπο…".

http://www.kepik.gr/?p=805



Τρίτη, 9 Δεκεμβρίου 2008

Το αυγό του φιδιού

Θυμάμαι πολύ χαρακτηριστικά ότι, την δεκαετία του ΄80 κυρίως, όταν υπήρχε μεγάλη κοινωνική κινητοποίηση γύρω από κάποια διεκδίκηση, τότε έσκαγαν οι βόμβες των τρομοκρατικών ομάδων. Η επαναληψιμότητα του ίδιου μοτίβου (απεργιακές κινητοποιήσεις – τρομοκρατική ενέργεια την παραμονή) τότε μας είχε πείσει όλους ότι η τρομοκρατία ήταν ελεγχόμενη και καθοδηγούμενη από κάποια παράκεντρα εξουσίας.
Περιέργως, και τώρα ενόψει εξαγγελμένων πανελλαδικών απεργιών και με μπαγκράοουντ την ιστορία του Βατοπεδίου και την κατακρήμνυση των ποσοστών της ΝΔ στις δημοσκοπήσεις, σκάει μύτη αυτή η «έκρηξη οργής».
Είναι σημάδι κοινωνικής υγείας η δολοφονία ενός 15χρονου να προκαλέσει αντανακλαστική αντίδραση στους συνομήλικους του. Γιατί εμείς οι μεγαλύτεροι, μη κοροιδευόμαστε, παρά και το «σήκωμα» του θέματος από τα ΜΜΕ, δεν συγκινηθήκαμε ιδιαίτερα, σαν στατιστική το είδαμε κι αυτό, «ένας νεκρός σ’ένα επεισόδια στα Εξάρχεια». Και στις πορείες (μ’εξαίρεση αυτή του ΚΚΕ), ο μέσος όρος ηλικίας των διαδηλωτών ήταν πολύ χαμηλός. Οι μεγάλοι κόλλησαν στον καναπέ.

Την παραμονή των πανελλαδικών κινητοποιήσεων της ΓΣΣΕ, οι συνδικαλιστές στα παράθυρα των δελτίων ειδήσεων, καλούσαν τους εργαζόμενους να πολεμήσουν τον ΦΟΒΟ από τα επεισόδια και να βγουν στον δρόμο. Κι ο πρωθυπουργός όλη τη μέρα καλούσε εις μάτην τους συνδικαλιστές να ακυρώσουν τις κινητοποιήσεις τους –για την αποφυγή τυχόν αναζωπύρωσης των επεισοδίων.

Η πιτσιρικαρία που είδα εγώ να κινητοποιείται αυτές τις μέρες - ως εμπρηστές, βάνδαλοι, "οργισμένοι" νέοι, κλπ-έμοιαζε να ξέρει πολύ καλά την δουλειά της. Δεν έμοιαζε καθόλου με αυθόρμητο ξέσπασμα και εκτροπές συμπεριφοράς. Τα μπλόκα των πορειών ήταν γεμάτα από μαθητές και φοιτητές. Κάποιοι άλλοι όμως ερχόταν εξοπλισμένοι και με κουκούλες από το …σπίτι τους. Θα μούκανε εντύπωση να ζητούσαν από την μαμά την πλυμένη κουκούλα και την εξάρτηση διαδήλωσης. Πιθανολογώ ότι κάποια γραφεία συλλόγων φιλάθλων ή άλλων ακροδεξιών οργανώσεων ήταν το απαραίτητο πέρασμα πριν την κάθοδο στην πορεία. Αυτές τις μέρες, σε όποιον blog aggregator κι αν έμπαινες, οργίαζαν τα φανατισμένα καλέσματα ενάντια στα κομμούνια και στους αλήτες αναρχικούς.
Είναι πολλά χρόνια τώρα που οι διοικήσεις των ποδοσφαιρικών ΠΑΕ δεν μπορούν να «συνετίσουν» τους οργανωμένους φιλάθλους τους. Είναι χρόνια τώρα που οι πολιτικοί και οι λοιποί παράγοντες του ποδοσφαίρου στην αρχή κάθε πρωταθλήματος υπόσχονται ότι θα εκδιώξουν τη βία από τις κερκίδες, ώστε να μπορέσει να ξαναπάει γήπεδο και ο φιλήσυχος οικογενειάρχης. Εχουμε γίνει μάρτυρες επεισοδίων, καταστροφών καταστημάτων, μαχαιρωμάτων, μέχρι και δολοφονιών. Εχουμε βρεί οπλοστάσια (αλυσίδες, σιδερένιες γροθιές, σουγιάδες, κλπ) σε γραφεία συλλόγων φιλάθλων. Όταν λοιπόν αυτοί που κυβερνούν αυτή τη χώρα (Κόκκαλης και Βαρδινογιάννης είναι από τους 5-6 που κάνουν το πραγματικό κουμάντο) συντηρούν απροκάλυπτα αυτά τα φυτώρια, όταν τόσοι και τόσοι κουκουλοφόροι «αναρχικοί» αναπαύονται απροκάλυπτα ανάμεσα ή πίσω από τις ομάδες των ΜΑΤατζήδων στη διάρκεια των επεισοδίων, αποδεικνύοντας την όσμωση μυστικών υπηρεσιών και διαφόρων ομάδων, ΤΟΤΕ το ξέσπασμα και η όποια διαχείριση μιας κρίσης σαν αυτή που ζούμε είναι αναγκαία πιθανόν γι’αυτούς που γράφουν την ατζέντα της επικαιρότητας μας, προκειμένου να ξεχαστεί το θέμα του Βατοπεδίου, Τουπλού, Εκκλησίας ενγένει. Να ξεχαστεί κι αυτό, όπως κι όλα τα άλλα σκάνδαλα, μη τυχόν και φθάσει το περίφημο μαχαίρι στο κόκαλο.
Προσωπικά, όταν στην Αμερική τόσος κόσμος σκέφθηκε, έστω, ότι κάποιοι θυσίασαν 4000 ανθρώπους περίπου στους δίδυμους πύργους, προκειμένου να γράψουν το καινούργιο σενάριο του πολέμου ενάντια στην τρομοκρατία, νομιμοποιούμαι νομίζω να σκεφθώ ότι έλιωσαν τον Αλέξη σαν μυρμήγκι. Τους τελευταίους μήνες τα Εξάρχεια είχαν στοχοθετηθεί και πάλι από την ασφάλεια, με πύκνωση των περιπολιών και ποιος ξέρει με ποια κηρύγματα και έμμεσα μηνύματα στους περιπολούντες συνοριοφύλακες. Ένα επεισόδιο αψιμαχιών ανάμεσα σε ομάδα «αναρχικών» κι έναν γνωστό τσαμπουκά συνοριοφύλακα δεν είναι καθόλου δύσκολο να σκηνοθετηθεί. Ο βαθμός κορύφωσης της έντασης είναι συχνά η μη ελεγχόμενη παράμετρος στα σενάρια αυτά. Οι απώλειες (σε ζωές και περιουσίες μυρμηγκιών) και η πρόκληση φόβου δεν είναι παράπλευρες επιπτώσεις, αλλά η κύρια στόχευση των σεναρίων.

Δυο μέρες πριν, χαρακτήριζα μια ταινία (το Κύμα), σαν συγκλονιστική μαρτυρία για την ευκολία εκφασισμού της δυτικής κοινωνίας. Τα γεονότα αυτών των ημερών μου θύμισαν πολύ έντονα το πνεύμα της ταινίας. Ισως το παραπάνω κείμενο να μην κατάφερε να σας μεταδόσει αυτή την αίσθηση που μου δημιουργήθηκε. Μάλλον θα χρειασθεί να επανέλθω...

Ρεπορτάζ ...

Δευτέρα μεσημέρι στην Εγνατία είδα πολλές παρέες πιτσιρικάδων, με τις μαύρες κουκούλες τρομοκράτη style (αυτές που σκεπάζουν όλο το κεφάλι κι αφήνουν μόνο γύρω από τα μάτια) και τα σακίδια στην πλάτη. Δεν ήταν πάνω από 15 χρονών. Ξέρεις, αλλιώς χειρονομεί, αλλιώς μιλά, αλλιώς περπατά ένας δεκαπεντάρης, κι αλλιώς ο τριαντάρης, ο πενηντάρης, κοκ. Η Εγνατία ήδη, από την Βενιζέλου μέχρι την Εκθεση, από το μεσημέρι, ήταν γεμάτη αναμμένους κάδους, αναποδογυρισμένους στη μέση του δρόμου, με κομμένη τη συγκοινωνία. Κι οι πιτσιρικάδες περπάταγαν σαν να το διασκέδαζαν, σαν να τους ήταν πολύ οικείο αυτό το τοπίο.
Κάποιους σαν αυτούς είδα και το βράδυ γωνία Αγ.Σοφίας με Εγνατίας. Μπροστά μας πορευόταν ομάδες της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς.
Ξαφνικά, έγινε φασαρία. Απέναντι, προσπαθούσαν να κόψουν τα μεταλλικά στόρια του McDonald, με σιδηροτροχό, μάλλον, γιατί πέταγε πολλές σπίθες. Το εργαλείο δεν τα κατάφερνε, οπότε ανέλαβε υπηρεσία άλλος με βαριοπούλα. Δυο-τρία χτυπήματα και το στόρι σηκώθηκε. Το πλήθος ζητωκραύγαζε.
Στα είκοσι-τριάντα μέτρα στο βάθος φάνηκε το πρώτο πανό του ΣΥΡΙΖΑ. Ταυτόχρονα φάνηκαν από την δεξιά μεριά που στεκόμασταν και κάποιοι διαφορετικοί τύποι. Περπάταγαν στο πεζοδρόμιο, στο περιθώριο της πορείας, σαν να μην μπορούσε αυτούς να τους χωρέσει η άσφαλτος και το κύριο σώμα της διαδήλωσης. Είχαν κι εμπροσθοφυλακή θάλεγε κανείς, με αποστολή μόνο το φράξιμο των κάθετων οδών μεταφέροντας κάδους απορριμμάτων. Όταν μας έφθασαν εκεί που στεκόμασταν μια παρέα 10-20 ροπαλοφόρων τους ακούγαμε να προβληματίζονται στην επιλογή καταστημάτων
«Να το σπάσουμε αυτό ρε?» (Κατάστημα Θείος Βάνιας)
«Εντάξει ρε. Χτύπα μόνο ψηλά»
«Ελάτε εδώ ρε στην ΑΛΦΑ». Μετά έβαλαν χέρι στους κάδους απορριμμάτων που είχε ετοιμάσει η εμπροσθοφυλακή και τους έβαλαν φωτιά. Ταυτόχρονα άλλοι άνοιγαν δίοδους στο εργοτάξιο του ΜΕΤΡΟ απ’όπου φαινόταν να προμηθεύονται πέτρες και λοιπά εργαλεία (σίδερα, ξύλα, κλπ).
Στο ύψος του πανό του ΣΥΡΙΖΑ, ακούστηκαν μεταλλικά χτυπήματα σαν κάποιος να ήθελε να σπάσει στόρια. Αμέσως ξεσηκώθηκε ένα γιουχάισμα και κάποια κίνηση του κόσμου και τα χτυπήματα σταμάτησαν.
Μία ώρα μετά, καβάλα στη μηχανή, (μπορούσες να οδηγήσεις κόντρα σε μονόδρομους, αφού δεν κυκλοφορούσε αμάξι σ’όλο το κέντρο), η Αγίας Σοφίας και η Τσιμισκή είχε «ατμοσφαιρικό» φωτισμό από καταστήματα και κάδους που καίγονταν.

Ας είναι η αρχή......



ΤΑ ΟΜΟΡΦΑ ΔΕΝΤΡΑ ΟΜΟΡΦΑ ΚΑΙΓΟΝΤΑΙ



Τα χθεσινά γεγονότα, χώρις να με συνεπαίρνει η δύναμη της χειραγώγησης που προσφέρει απλόχερα η τηλεόραση, ηταν πραγματικά μια γροθιά στο στομάχι... Όχι τόσο για τα τις πράξεις αυτης της ομάδας των νέων, που κατέστρεψε με ορμή οτι βρέθηκε στο διάβα τους, όσο για την ικανοποίηση που καταβάθος ένιωσα. Μια ικανοποίηση αρρωστημένη-ίσως έλεγε κάποιος- αλλα υπαρκτή. Πιστέυω πως κάποιοι θα συμφωνήσουν, με την άποψη οτι με μια τέτοια καταστροφή κάποιοι θα ξυπνήσουν απο τον λήθαργο συνεπώς η σκέψη τους θα ενεργοποιηθεί και επιτέλους για μετατραπεί σε πράξη...
Την θέση των ψυχολόγων πήρε χθές αυτη η εικόνα που βλέπαμε. Το πιστεύω αυτο...Όλοι κάναμε μια βουτια μέσα μας χώρις την βοήθεια του ειδικού που πιστεύουμε οτι είναι απαραίτητη στις μέρες μας. Άρα λοιπόν μπορούμε. Είμαστε δυνατοί. Επιτέλους ρε παιδια, τι να πούμε στους έφηβους φίλους μας. Δώστε απαντήσεις. Δεν μπορείτε γιατι δεν εχετε δώσει ούτε στους εαυτούς σας. Οξυγόνο θέλουμε και τίποτα άλλο.

Κυριακή, 23 Νοεμβρίου 2008

Συνωμοσιολογίας το ανάγνωσμα...

Οφείλω κατ’αρχήν να ομολογήσω ότι ως γνήσιος «αριστερός» φέρω κι εγώ το στίγμα. Οχι της μεσογειακής αναιμίας, αλλά της συνωμοσιολογίας.

Με δεδομένο λοιπόν αυτό, λέω ότι όλες οι ιστορίες για την επερχόμενη κρίση στην πραγματική οικονομία το 2009, δεν είναι τίποτα άλλο από προπαγάνδα, η οποία στοχεύει στην προετοιμασία μας, ημών των καταναλωτών, για το κωλοπιάσιμο που μας ετοιμάζουν.

Αφού μας χρέωσαν κύριος οίδε για πόσα χρόνια να ξεπληρώνουμε τα πακέτα σωτηρίας – δώρα στο χρηματιστικό κεφάλαιο, μας ενημερώνουν ότι οι «δόσεις» μας ξεκινούν του χρόνου.

Τρομοκρατία σκέτη. Δεν θα γίνει τίποτα περισσότερο από το να μας "το βάλουν" λίγο πιο βαθιά. Λίγο περισσότερο απ’όσο μας το βάζουν-από τον Σημίτη και μετά- στην Ελλάδα και τα τελευταία τριάντα χρόνια περίπου στην Αμερική.

Και η ζωή συνεχίζεται..

O πόλεμος στη δύση της Αυτοκρατορίας

Η Αμερικάνικη Αυτοκρατορία στήριξε την ανάπτυξή της,

α) στην δημιουργία ενός μεγάλου δικτύου στρατιωτικών βάσεων σε τρίτες χώρες. Η σχέση της αμερικάνικης οικονομίας με τις τρίτες χώρες δεν ήταν αποικιοκρατική με την κλασική έννοια. Αμερικάνοι που να αποίκησαν τρίτες χώρες, όπως έκαναν οι βρετανοί, δεν υπήρξαν ποτέ. Η επιβολή της στις άλλες χώρες χρωστά πολλά αποκλειστικά στην στρατιωτική της δύναμη, στον φόβο της κόκκινης αρκούδας στην περίοδο του ψυχρού πολέμου, καθώς και στην πολιτιστική της επιρροή (soft power).
β) στην βιομηχανική ηγεμονία της. Ακόμα και σήμερα, η Αμερική αντιπροσωπεύει το 23% περίπου της παγκόσμιας βιομηχανικής παραγωγής, ενώ κατά τον μεσοπόλεμο και τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, αντιπροσώπευε το 40% της παγκόσμιας παραγωγής. Η παραγωγή της, ωστόσο, αναπτύχθηκε στηριζόμενη κυρίως στην εσωτερική αγορά. Υπήρξε η χώρα που δίδαξε τη μαζική παραγωγή και κατανάλωση στις άλλες χώρες.

Ο φόβος του κομμουνισμού και η απειλή από μια εξίσου τεράστια χώρα όπως η ΕΣΣΔ, συσπείρωσαν κάτω από τις φτερούγες της όλο τον αναπτυγμένο κόσμο. Τώρα που εξέλιπε αυτή η απειλή και μετά το στραπατσάρισμα του θεσμικού και ιδεολογικού της προτύπου εξαιτίας της οικονομικής κρίσης που διανύουμε, σε τι θα στηρίξει την παγκόσμια επιβολή της?

Ηδη έχει αρχίσει το «ψαλίδισμα» των ζωνών επιρροής της (βλ.Λατινική Αμερική), οι αναπτυσσόμενες χώρες αναπτύσσουν το εξωτερικό εμπόριο τους βασιζόμενοι στις μεταξύ τους ανταλλαγές, το δολάριο χάνει συνεχώς θέση ως αποταμιευτικό νόμισμα και πολλοί περιφερειακοί διακρατικοί οργανισμοί και συνασπισμοί υποστηρίζουν νέους πόλους εξουσίας.

Η μόνη παράμετρος που συνηγορεί υπέρ του ότι η Αμερική δεν θα χρησιμοποιήσει την τεράστια στρατιωτική της δύναμη για να υπερασπιστεί τον ρόλο της ως παγκόσμιου ηγεμόνα, είναι ότι στον κόσμο μας σήμερα δεν υπάρχει αυτή ως μόνη ισχυρή παγκόσμια δύναμη, αλλά και άλλοι πολλοί, ήδη ισχυροί, πόλοι (Ευρώπη, Ιαπωνία, Κίνα, Ρωσία, …), οι οποίοι έχουν συμφέρον στην διατήρηση της ειρήνης.

Αρκεί να υποθηκεύσει το μέλλον του

Μαθήματα πολιτικής οικονομίας από τον Καιρό της Κ.Ελευθεροτυπίας:

"Παλιά -όχι πολύ ώστε να μην το θυμούνται τρεις γενιές ζωντανών Ελλήνων- στα μαγαζιά κρεμόταν ένα κάδρο με μια λιθογραφία έγχρωμη: «Ο πωλών τοις μετρητοίς και ο πωλών επί πιστώσει». Ο πωλών τοις μετρητοίς ήταν κουστουμαρισμένος, καθισμένος άνετα μπροστά στο γραφείο του σ' ένα τακτοποιημένο δωμάτιο με γεμάτο χρηματοκιβώτιο, ενώ ο πωλών επί πιστώσει, κακοντυμένος, σ' έναν ακατάστατο χώρο, ήταν σκυμμένος, μ' ένα ύφος υπέρτατης απελπισίας, μπροστά σ' ένα άδειο χρηματοκιβώτιο.

Αυτά συμβαίνανε τη δεκαετία του '50 και πίσω, και η οικονομική γνώση -το μάθημα- που ήθελε να περάσει η γενιά του μεταπολέμου, δεν ήταν άλλη από τη γνώση που κουβαλούσε το ανθρώπινο γένος από τα γεννοφάσκια του. Τίποτε λιγότερο και τίποτε περισσότερο. Τίποτε πιο αυτονόητο.

Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, όμως, μια γενιά οικονομολόγων και τραπεζιτών ανακάλυψε ότι εκτός από το σήμερα υπάρχει και το αύριο. Αυτό, που έκαναν οι τοκογλύφοι επί αιώνες θα μπορούσε να γίνει από τις ίδιες τις τράπεζες, με υποθηκευμένο το μέλλον των πολιτών, αλλά...

Αλλά το αντάλλαγμα θα ήταν πολύ ελκυστικό: σπίτια, αυτοκίνητα, ψυγεία, τηλεοράσεις, μετρητά και ό,τι ονειρεύεται ένας μέσος κι ένας φτωχός άνθρωπος θα μπορούσαν να γίνουν δικά του. Αρκεί να υποθηκεύσει το μέλλον του: το μισθό του, της γυναίκας του, το κτήμα στο χωριό και αυτά τα ίδια τα αποκτήματα από το δάνειο.

Οι τράπεζες θα πλούτιζαν από τους τόκους, οι βιομηχανίες, οι κατασκευαστές και οι έμποροι από τις πωλήσεις, οι πολίτες από τις νέες θέσεις εργασίας κι από τα αποκτήματα. Η μηχανή ήταν καλά στημένη και κουρδισμένη. Και δούλεψε. Πρώτα στην Αμερική και μετά, σιγά σιγά, στην Ευρώπη και την Ασία.

Ο πωλών της μετρητοίς έγινε γραφικός και πετάχτηκε στο καλάθι της ειρωνείας και της απαξίωσης. Ο πωλών επί πιστώσει έγινε πρωταγωνιστής και στήριγμα του νέου κόσμου• ενός κόσμου που μπορεί να μην σου δίνει την ευκαιρία να μάθεις ποιος είναι ο εαυτός σου, ποιοι είναι οι γύρω σου και ποιος είναι ο τρόπος να ευτυχείς με τη συνανθρωπιά και την αλληλοβοήθεια, αλλά...

Αλλά σου δίνει να αγοράζεις. Να αγοράζεις ό,τι ποθεί το διαφημιστικό σποτ, ό,τι ποθεί το κοινωνικό σου σύνολο, ό,τι ποθεί το μάτι και το αυτί από την παράταξη χιλιάδων προϊόντων, κατασκευασμένων από τη βιομηχανία διαρκών αναγκών, που τροφοδοτεί το φαντασιακό τρίγωνο «παίρνω, κατέχω, υπάρχω».

Φαντασιακό, γιατί στην πλειονότητά τους οι άνθρωποι, δηλητηριασμένοι από την κοινωνία της κατανάλωσης και όχι την κοινωνία των αναγκών, υπάρχουν μόνο αν μπορούν να παίρνουν και να κατέχουν. Αλλιώς αισθάνονται φτωχοί, ανίκανοι, ανίσχυροι, δυστυχισμένοι, απόκληροι".
(……… Για περισσότερα http://www.enet.gr/online/online_fpage_text/id=91616436,55380372,69574420)

Κυριακή, 16 Νοεμβρίου 2008

Τ’ αστροφώτιστα διαστήματα και οι απεργοί στις φυλακές

Αυτό που συμβαίνει στις φυλακές της χώρας μας, από τις αρχές αυτού του μήνα, μου θυμίζει έντονα το θέμα τότε με τις απαράδεκτες συνθήκες των ψυχιατρείων της Λέρου . Τότε, που ο θόρυβος της δημοσιότητας κατάφερε να βελτιώσει τη ζωή για αρκετούς ασθενείς συνανθρώπους μας.

Μακάρι και οι τωρινές κινητοποιήσεις να φέρουν κάποια αλλαγή και στις φυλακές μας. Δεδομένου ότι "και στην ποινική καταστολή έχουμε τα θλιβερά πρωτεία στην Ευρώπη:
* Το υψηλότερο ποσοστό κρατουμένων (ένας στους χίλιους κατοίκους της χώρας) σε πλήρη αναντιστοιχία με τα ποσοστά παραβατικότητας.
* Τη μεγαλύτερη συμφόρηση (ξεπερνάμε και την Τουρκία) στις φυλακές: 13.000 κρατούμενοι με χωρητικότητα για 7.500.
* Το υψηλότερο ποσοστό αλλοδαπών κρατουμένων (45%) και φυλακισμένων για αδικήματα σχετικά με τα ναρκωτικά (πάνω από τους μισούς). Και
* Το μεγαλύτερο ποσοστό προφυλακισμένων (το ένα τρίτο των εγκλείστων) που παραμένουν στις φυλακές διπλάσιο χρόνο από τον μέσο όρο στην Ευρώπη".

Ακόμα κι αν προσωπικά, δεν με βρίσκουν απόλυτα σύμφωνο, ούτε η σειρά ιεράρχησης ούτε η ουσία αρκετών από τα αιτήματα των κρατουμένων.
Ως «σκεπτόμενη» και «ορθολογικώς πράττουσα» κοινωνία δυστυχώς δεν συζητήσαμε, πόσο μάλλον δεν υψώσαμε μία κραυγή, για τις συνθήκες στις φυλακές . Ενδεχομένως στους ακαδημαϊκούς χώρους να έγιναν κι άλλες ημερίδες σαν αυτή που έγινε με πρωτοβουλία του ΣΥΡΙΖΑ τον Ιούνιο φέτος. Ενδεχομένως να γράφηκαν και κάποια αξιόλογα άρθρα στις εφημερίδες. Εγώ, όμως, δεν βρήκα ούτε τον χρόνο να τα παρακολουθήσω, ούτε τους φίλους και γνωστούς να συζητήσω σχετικά.

Έτσι δεν μας έμεινε, μάλλον, παρά να υιοθετούμε τα αιτήματα των φυλακισμένων σαν να ήταν μια ακόμα επαγγελματική …συντεχνία. Γιατί όπως λέει και το ομώνυμο blog, δεν μπορεί να γίνονται στις φυλακές -ΟΧΙ ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΜΑΣ- πράγματα που μας προσβάλλουν ως πολιτισμένους ανθρώπους, αλλά και παραβιάζουν βασικούς δημοκρατικούς κανόνες.

Κλείνοντας

«Και να, τι θέλω τώρα να σας πω:

Μες στις Ινδίες μέσα στην πόλη της Καλκούτας,
φράξαν το δρόμο σ' έναν άνθρωπο.

Αλυσοδέσαν έναν άνθρωπο κει που εβάδιζε.

Να το λοιπόν γιατί δεν καταδέχουμαι
να υψώσω το κεφάλι στ' αστροφώτιστα διαστήματα
.
Θα πείτε, τ' άστρα είναι μακριά
κι η γη μας τόση δα μικρή.

Ε, το λοιπόν, ο,τι και να είναι τ' άστρα,
εγώ τη γλώσσα μου τους βγάζω.
Για μένα, το λοιπόν, το πιο εκπληκτικό,
πιο επιβλητικό, πιο μυστηριακό και πιο μεγάλο,
είναι ένας άνθρωπος που τον μποδίζουν να βαδίζει
είναι ένας άνθρωπος που τον αλυσοδένουνε»
(Ναζίμ Χικμέτ).


ΑITHMATA ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ
Εμείς οι κρατούμενοι στα κολαστήρια που κατ’ ευφημισμό καλούνται φυλακές του ελληνικού κράτους, κουρασμένοι από τις ψεύτικες υποσχέσεις όλων των υπουργών δικαιοσύνης τα τελευταία 10 χρόνια, για καλυτέρευση των συνθηκών κράτησης και βελτίωση του Ποινικού Κώδικα και του Κώδικα Ποινικής Δικαιοσύνης, αποφασίσαμε να κινηθούμε δυναμικά, ώστε να απαιτήσουμε τις δίκαιες διεκδικήσεις μας.

ΖΗΤΑΜΕ


  • Κατάργηση των πειθαρχικών ποινών. Τροποποίηση των άρθρων του Σωφρονιστικού Κώδικα 68, 69, 70, 71. Σε κάθε περίπτωση οι πειθαρχικές ποινές να εξαλείφονται μετά την έκτισή τους, να μην υπολογίζονται αθροιστικά και να μην λαμβάνονται υπόψη για τις άδειες, την εργασία, την εκπαίδευση και την υφ’ όρους απόλυση μετά τη λήξη τους.
  • Να μειωθεί το όριο έκτισης της ποινής για την υφ’ όρων απόλυση, από τα 3/5 στα 3/7. Να καταργηθεί άμεσα η αντισυνταγματική διάταξη που επαύξησε στα 4/5 το όριο, για τα αδικήματα περί ναρκωτικών.
  • Εφάπαξ μείωση κατά 3 έτη όλων των ποινών, για να διευκολυνθεί υφ’ όρων απόλυση και η αποσυμφόρηση των φυλακών. Όχι στις νέες πανοπτικές φυλακές, που χτίζονται απομονωμένες μακριά από τον ιστό από της πόλης.
  • Κατάργηση των φυλακών ανηλίκων. Καθιέρωση ανοιχτών δομών φροντίδας και προστασίας των εφήβων και των νέων.
  • Μείωση της «οροφής» των 25 ετών συνεχούς κράτησης. Μείωση του ελάχιστου ορίου έκτισης για την υφ’ όρων απόλυση στην περίπτωση των ισοβίων στα 12 χρόνια από τα 16 που είναι σήμερα, σε εναρμόνιση με τις ευρωπαϊκές νομοθεσίες.
  • Να εφαρμοστεί αυτόματα χωρίς διακρίσεις και εξαιρέσεις, η χορήγηση αδειών, αναστολών και λοιπών ευεργετημάτων με μόνο κριτήριο τις προϋποθέσεις του νόμου, με μείωση των ελάχιστων ορίων έκτισης ποινής για την ενεργοποίησή τους. Να αυξηθεί ο αριθμός των αδειών σε 60 μέρες για όσους δικαιούνται πενθήμερες και σε 96 μέρες για τους δικαιούμενους οχταήμερες.
  • Να σταματήσει η κατάχρηση του μέτρου της προφυλάκισης και να μειωθεί το όριο στους 12 μήνες.
  • Είναι γνωστή την τελευταία 8ετία, η υστερία των παραδικαστικών κυκλωμάτων, που οδήγησε σε εκδικητικά εξοντωτικές ποινές. Ζητάμε ανάλογες ποινές και ευρεία εφαρμογή του μέτρου αναστολής και υφ’ όρων απόλυσης.
  • Πλήρης, μόνιμη και 24ωρη ιατρική κάλυψη και σεβασμός στους ασθενείς. Δημιουργία και βελτίωση επαρκών χώρων υγιεινής (λουτρά και τουαλέτες). Άμεση ένταξη του Νοσοκομείου και του Ψυχιατρείου των φυλακών Κορυδαλλού στο ΕΣΥ, με πρόβλεψη πτερύγων για τις γυναίκες και τους ανήλικους, που τώρα δεν υπάρχουν. Άμεση μεταφορά των ασθενών σε δημόσια νοσοκομεία, με ασθενοφόρα και όχι σε κλούβες δεμένοι πισθάγκωνα.
  • Να παρέχεται το δικαίωμα στα ευεργετικά ημερομίσθια, στη φοίτηση, στα σχολεία δεύτερης ευκαιρίας, τα επαγγελματικά εργαστήρια και στη συμμετοχή στα διάφορα προγράμματα, σε όλους τους κρατούμενους αναλογικά και χωρίς καμία διάκριση. Να χορηγούνται εκπαιδευτικές άδειες, σε όλους τους κρατούμενους, που πληρούν τα κριτήρια και τις προϋποθέσεις για σπουδές εκτός φυλακών και για όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης και τεχνικής επαγγελματικής κατάρτισης. Ουσιαστική επέκταση των θεραπευτικών προγραμμάτων σε όλες τις φυλακές.
  • Κατάργηση του άβατου των φυλακών. Ελεύθερη πρόσβαση των: κοινωνικών και πολιτικών φορέων, Δικηγορικών Συλλόγων, Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου και της ΕΙΝΑΠ, οργανώσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ΜΚΟ και διεθνών οργανισμούς. Ελεύθερη διακίνηση πολιτικών και επιμορφωτικών εντύπων, χωρίς καμία εξαίρεση.
    Θέσπιση εναλλακτικών μορφών κράτησης, διεύρυνση των αγροτικών φυλακών και εφαρμογή του θεσμού της ημιελεύθερης διαβίωσης καθώς και του θεσμού της κοινωφελούς εργασίας.
  • Διεύρυνση του θεσμού του ελεύθερου επισκεπτηρίου σε ανθρώπινες συνθήκες με σεβασμό στην προσωπικότητα και την αξιοπρέπεια των κρατούμενων και των επισκεπτών. Ιδιαίτερος κλειστός χώρος για τη συνεύρεση με τον /την σύντροφό μας.
    Εργασία και πρόσβαση σε δημιουργικές δραστηριότητες για όλους και όλες. Ευεργετικός υπολογισμός των ημερών απασχόλησης στην ποινή.
  • Δικαίωμα επιλογής έκτισης της ποινής στη χώρα καταγωγής για τους αλλοδαπούς κρατούμενους αν και εφόσον αυτοί το επιθυμούν.
  • Εξανθρωπισμός των συνθηκών μεταγωγών με τη βελτίωση των χώρων στα απαράδεκτα μεταφορικά μέσα της ΕΛ.ΑΣ. Πρόβλεψη τακτικότερων σταθμεύσεων, βελτίωση των χώρων κράτησης στα άθλια «Μεταγωγών» και ταχύτερη προώθησή μας στις φυλακές.




Κυριακή, 9 Νοεμβρίου 2008

Περί ρατσισμού

Φωνάζουν κάποιοι εδώ
«ένας στους δύο φυλακισμένους στην χώρα μας είναι αλλοδαπός».

Φωνάζουν άλλοι στην Αμερική
«Ενας στους τρεις νέγρους που γεννιέται θα κάνει φυλακή».


Είναι τελικά γονιδιακό το πρόβλημα με τους αλλοδαπούς και τους μαύρους;
΄Η, είναι απλά, η πείνα ομάδων συνανθρώπων μας
και τα ζητήματα της κοινωνικής υστέρησης τους...

ΕΜΕΙΣ ΕΙΜΑΣΤΕ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΟΝΕΙΡΕΥΟΜΑΣΤΕ

Φαίνεται ότι η ανάδειξή του Ομπάμα για υποψήφιος πρόεδρος δεν υπήρξε εξ αρχής επιλογή των λεσχών της άρχουσας τάξης.
Φαίνεται ότι κατάφερε να αναπτύξει ένα μαζικό κίνημα γύρω από την υποψηφιότητα του, "παίζοντας" μάλιστα και με τη συμμετοχική δημοκρατία.
Φαίνεται ότι η ίδια η πολιτική εξουσία προσπαθεί να ξεσηκώσει τον κόσμο, για να ...πολεμήσουν μαζί την οικονομική εξουσία.

Είπε:

«H αλλαγή δεν θα έρθει αν περιμένουμε να τη φέρει κάποιος άλλος, κάποια άλλη στιγμή. Εμείς είμαστε ΕΚΕΙΝΟΙ ΤΟΥΣ ΟΠΟΙΟΥΣ ΠΕΡΙΜΕΝΟΥΜΕ! ΕΜΕΙΣ ΕΙΜΑΣΤΕ Η ΑΛΛΑΓΗ ΠΟΥ ΟΝΕΙΡΕΥΟΜΑΣΤΕ

«Χρειαζόμαστε ανθρώπους με καρδιά, ανθρώπους που μοιράζονται τον πόνο του άλλου, που μπορούν να καταλάβουν τι σημαίνει να είσαι έφηβη μητέρα, φτωχός αφροαμερικανός, ομοφυλόφιλος, ηλικιωμένος

«Η διανομή του πλούτου είναι καλό πράγμα για όλους» απάντησε στον Τζο τον υδραυλικό -της διαφήμισης των ρεπουμπλικάνων- που φοβόταν ότι οι φόροι του Ομπάμα θα του πάρουν την περιουσία του.

Ακόμα κι αν οι ελπίδες των ψηφοφόρων του πνιγούν μέσα στις διαψεύσεις των πρώτων εκατό ημερών της νέας κυβέρνησης,
Ακόμα κι αν η υγιέστατη αδιαφορία των μέχρι χθες α-πολίτικων αμερικάνων, μετατραπεί σε επικίνδυνη απογοήτευση και βορά οποιουδήποτε αυριανού φασιστοειδούς,

στους περισσότερους φτάνει το δίδαγμα,

αυτού που ονειρεύτηκε να γίνει πρόεδρος των ΗΠΑ από το πουθενά και τα κατάφερε, και
αυτών που στήθηκαν στην ουρά για να ψηφίσουν,
για «να την πούνε» στους μισητούς «άλλους»,
για να μιλήσουν στον διπλανό τους,
για να βγουν επιτέλους στους δρόμους,
για να κάνουν πραγματικότητα ένα «αδύνατο» όνειρο,
και
να ψηλαφήσουν για πρώτη φορά τα όρια του εφικτού.

Αριθμο-λαγνεία

«H κατανομή του εισοδήματος στην σημερινή Αμερική έχει επιστρέψει ακριβώς στα επίπεδα του 1928: σήμερα όπως και τότε το πλουσιότερο 1% των αμερικανών κατέχουν το 23-24% του εθνικού εισοδήματος! Μεταξύ 1940 και 1984 το ποσοστό αυτό ποτέ δεν ξεπέρασε το 15%.

Πώς συνέβη αυτό;
Σταδιακά κατά τις δεκαετίες ΄80 και ΄90, και με ραγδαίους ρυθμούς μετά την εκλογή Μπους.

Μεταξύ 2000 και 2006 η αμερικάνικη οικονομία αναπτύχθηκε κατά 18%, αλλά το πραγματικό εισόδημα του μέσου νοικοκυριού έπεσε κατά 1,1%!.

Την ίδια ώρα το πλουσιότερο 10% βελτίωσε το εισόδημα του κατά 32%, το πλουσιότερο 1% κατά 203% και το πλουσιότερο 0,1% κατά 425%!».
( Γ.Παγουλάτος)

Ξανά από την αρχή:
H κατανομή του εισοδήματος στην σημερινή Αμερική έχει επιστρέψει ακριβώς στα επίπεδα του 1928. .......”.


Από την αρχή.
Γιατί οι αριθμοί ζαλίζουν. Οι αριθμοί δεν είναι φίλοι.
Είναι καρφιά που σου μπήγονται στα δάχτυλα. Είναι κρύα, νεκρή σάρκα, που η θέση της είναι στα επιστημονικά εργαστήρια, όπου η ζωή πολεμά να κατακτήσει το μέλλον της.
Γιατί, αυτό που ήθελε, τελικά, να πει ο ποιητής με τόσους αριθμούς λέγεται απλά, με λόγια καθημερινά:

«Μας την έφεραν αδέλφια.
Μας κλέψανε στην μοιρασιά και μας πήγαν εκατό χρόνια πίσω.
Νοιώθω πολύ μακάκας που δεν κατάλαβα τίποτα όλα αυτά τα χρόνια. Και νοιώθω περισσότερο μακάκας γιατί δεν κάνω τίποτα, ούτε σήμερα,
για να μη ξανασυμβεί το ίδιο πράγμα στο μέλλον.
Γιατί δεν κάνω τίποτα για μια δικαιότερη μοιρασιά.
Γιατί μακάκες σίγουρα είμαστε, βλάκες όμως όχι.
Με τους αριθμούς, βλέπεις, η μοιρασιά ελέγχεται πανεύκολα.
Αρκεί να βλέπουμε και να συμμετέχουμε.
Aκούει κανείς;»

Δευτέρα, 27 Οκτωβρίου 2008

Κοσμικοί και μη, τρυφηλώς διαβιούντες

"...Οσο για την περιουσία «ψίχουλα» της Εκκλησίας, κατέχει 1.282.300 στρέμματα γης, τα οποία θεωρεί λίγα σε σύγκριση με τη γη που κατέχει το Δημόσιο (43.568.000 στρ.), η Τοπική Αυτοδιοίκηση (15.553.200 στρ.) και οι συνεταιρισμοί (1.098. 400 στρ.). Εχει 6.700 Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου τα οποία δεν ελέγχει. Αγνοεί τις περιουσίες των 2.500 μονών, ενοριακών ναών και μητροπόλεων λόγω δαιδαλώδους οργάνωσης - μόνο η ετήσια απόδοση της κεντρικής διοίκησης είναι γνωστή (περί τα 20 εκατ. ευρώ). Σημειώνει λαμπρές επιδόσεις στο ξεκοκάλισμα ευρωπαϊκών πόρων (έχει ήδη ρυθμιστεί νομοθετικά ώστε να περάσουν στα χέρια των ιεραρχών κατευθείαν από το υπουργείο Οικονομικών 255 εκατ. ευρώ από το Δ΄ ΚΠΣ), ενώ με ουκ ολίγες συμπράξεις δημοσίου-ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) καταφέρνει να απομυζά ουκ ολίγο δημόσιο χρήμα. Σημαντική λεπτομέρεια. Κάθε χρόνο το Δημόσιο καταβάλλει πάνω από 200 εκατ. ευρώ σε μισθούς και συντάξεις του κλήρου...."

Από το άρθρο της Τασούλας Καραισκάκη στην Καθημερινή http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_1_26/10/2008_289833





Σκίτσο του Ανδρέα Πετρουλάκη από την Καθημερινή.

Αφιερωμένο από τον πρωθυπουργό μας σε όλους του αγωνιστές της Σοφοκλέους...

Ο καπιταλισμός (και ο... Μαρξ) επιστρέφει

".... Η ειρωνεία της Ιστορίας είναι ότι, μεταξύ των κερδισμένων αυτής της κρίσης, φαίνεται να είναι και ο… μαρξισμός! Αλλη μια ειρωνεία: τη στιγμή που ανεβαίνουν οι μετοχές του Μαρξ στο χρηματιστήριο των ιδεών, δεν έχουν απομείνει και πολλοί μαρξιστές για να διεκδικήσουν μέρισμα…"

Ενδεικτικό δημοσίευμα του come back του μαρξισμού στην Κυριακάτικη Καθημερινή
http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_world_1_26/10/2008_289845

Σάββατο, 25 Οκτωβρίου 2008

New Deal: Δεν παίζουμε άλλο

Να δούμε τα δεδομένα του προβλήματος πρώτα:

- Εδώ και 100 περίπου χρόνια το σύστημα δουλεύει με το μοντέλο της ΜΑΖΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ.
- Εδώ και 30 περίπου χρόνια αυτοματισμοί και διάφορες αυτόματες μηχανές (ρομπότ) αντικαθιστούν τους ανθρώπους στις γραμμές παραγωγής.

- Ζήσαμε τα τελευταία 30 χρόνια φάσεις οικονομικής ανάπτυξης, χωρίς τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.
- Ζήσαμε την διαίρεση όλων ημών των εργαζομένων α) σε μόνιμους, ειδικευμένους, καλά αμειβόμενους και β) στους χαμηλόμισθους, ανειδίκευτους, αντικαταστάσιμους, «αναλώσιμους» ενγένει εργαζομένους.

- Η μαζική παραγωγή οφείλει να ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΙΤΑΙ στη μαζική κατανάλωση. Οτι ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ, για να δημιουργήσει τα προσδοκόμενα κέρδη στο κεφάλαιο, ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΝΕΤΑΙ.
- Η ΜΑΖΙΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ, όμως, προυποθέτει διανομή του παραγόμενου πλούτου (επανεπενδυόμενο κεφάλαιο - κέρδη ιδιοκτητών - αμοιβή εργασίας), ώστε η κοινωνία να έχει αγοραστική δύναμη ίση με την αξία των παραγόμενων και προσφερόμενων σε κατανάλωση προιόντων και υπηρεσιών.
Διαφορετικά, έχουμε κρίση υπερπαραγωγής. Όπως αυτή του 1929: το 1/3 του πληθυσμού βρέθηκε στην ανεργία και ο παραγόμενος πλούτος έπεσε στο μισό.

Ο Marriner Eccles (πρόεδρος Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ, 1934-1948) έγραφε το ΄51 για την τότε κρίση: «Αντί να διασφαλίζεται μια τέτοια διανομή του εισοδήματος, μια γιγάντια ρουφήχτρα είχε απομυζήσει το 1929-30 ένα αυξανόμενο κομμάτι του παραγόμενου πλούτου, για λογαριασμών των ολίγων. Αυτοί συσσώρευσαν κεφάλαια. Στερώντας, όμως, την μάζα των καταναλωτών από μια επαρκή καταναλωτική δύναμη, στέρησαν από τον εαυτό τους την ζήτηση στα προιόντα τους, που θα τους επέτρεπε να επανεπενδύσουν τα συσσωρευμένα κεφάλαια τους σε νέα εργοστάσια» (“Beckoning Frontiers”, par Marriner Eccles, ed. Alfred A. Knopf, New York 1951).

Το 1929 το παιχνίδι ξανάρχισε με το πολυδιαφημισμένο σήμερα New Deal. Ο όρος προέρχεται από τα καζίνο και σημαίνει ξαναμοίρασμα της τράπουλας. Ανάμεσα στα σημαντικότερα μέτρα που τότε πάρθηκαν ήταν η μείωση του εβδομαδιαίου χρόνου εργασίας, η ίδρυση του κράτους-πρόνοια, η αναγνώριση των συνδικάτων, το πρόγραμμα κατασκευής δημόσιων υποδομών, κλπ. Όλα για την μείωση της ανεργίας, για την αύξηση των προς κατανάλωση εισοδημάτων, για την ισορροπία προσφοράς και ζήτησης.

ΕΤΣΙ, ΗΡΘΑΜΕ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ

Στα μέσα της δεκαετίας του 1970, στην πρώτη μεταπολεμική ΚΡΙΣΗ ΥΠΕΡΠΑΡΑΓΩΓΗΣ, για πρώτη φορά από την κρίση του ΄29, καταστρεφόταν παραγωγικό κεφάλαιο της βιομηχανίας, επιδεινωνόταν το βιωτικό επίπεδο του λαού και έλαβε χώρα η πιο βίαιη αναδιάρθρωση του γεωργικού τομέα.

Τότε, καταναλωτικά δάνεια, πιστωτικές κάρτες, άτοκες δόσεις κλπ πιστωτικές διευκολύνσεις, άγνωστες μέχρι τότε στον κόσμο, κλήθηκαν να αναπληρώσουν το χαμένο εισόδημα. Να αποκαταστήσουν την απαιτούμενη καταναλωτική δύναμη.


Ετσι, παρόλο που η κατανάλωση αποκαταστάθηκε και οι μικρο-κρίσεις ξεπερνιόταν, σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, μεταξύ 1983 και 2006, στις επτά πλουσιότερες χώρες της Δύσης το ΠΟΣΟΣΤΟ ΤΩΝ ΑΜΟΙΒΩΝ μας στον παραγόμενο πλούτο μειώθηκε κατά 5,8%. Το αντίστοιχο ποσοστό για τις χώρες της Ευρώπης ανήλθε σε 8,6% (Le Monde diplomatique, Janvier 2008, p.3, ‘Partage des richesses, la question taboue’).


Οι σοφοί είχαν προειδοποιήσει:
· “το μερίδιο των κερδών στον παραγόμενο πλούτο είναι σήμερα ασυνήθιστα ψηλό. H διάσταση αυτής της εξέλιξης, καθώς και το εύρος των χωρών όπου συμβαίνει αυτό, δεν έχει προηγούμενο τα τελευταία 45 χρόνια (Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών, Working Papers no 231 ‘The global upward trend in the profit share’, Juillet 2007).
· “το μερίδιο της εργασίας στην συνολική προστιθέμενη αξία της οικονομίας είναι ιστορικά χαμηλό, σε αντίθεση με την παραγωγικότητα που δεν σταματά να αυξάνει…. Αυτός ο συνδυασμός των μικρών μισθολογικών αυξήσεων και των ιστορικά υψηλών κερδών των επιχειρήσεων δημιουργεί φόβους για μια άνοδο της δυσαρέσκειας ενάντια στον καπιταλισμό και την αγορά, τόσο στις ΗΠΑ όσο κι αλλού” (Alan Grinspan, Financial Times, London, 17/09/2007).

Μιλάν τώρα για πέρασμα της κρίσης από την χρηματοπιστωτική σφαίρα στην πραγματική οικονομία. H κρίση από το 1975 ως σήμερα ΕΙΝΑΙ ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ.

Συνεχίζει στο προαναφερθέν άρθρο του ο Marriner Eccles: “Κατά συνέπεια, όπως σε μια παρτίδα πόκερ όπου το χρήμα είχε μαζευτεί σε λίγους, οι άλλοι για να μπορέσουν να μείνουν στο παιχνίδι έπρεπε να δανειστούν. Μέχρι που δεν τους δινόταν άλλο πίστωση και το παιχνίδι τέλειωσε”.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: γι’αυτούς τότε και τώρα όλα είναι ένα παιχνίδι. Την κρίση την πληρώνουν περισσότερο οι μη έχοντες εργαζόμενοι. Ηδη το πληρώνουμε από την δεκαετία του ’70 κι εντεύθεν: απαξίωση των συνδικάτων μας, άνοδος των νέων μορφών απασχόλησης –αλλά παμπάλαιων στην βαρβαρότητα, απώλεια εισοδημάτων από περικοπές και πληθωρισμό, απώλεια αυτοεκτίμησης, κλπ.

Με την όξυνση της κρίσης που ζούμε, θα κληθούμε να πληρώσουμε βαρύτερο τίμημα. Οικονομική κρίση στον καπιταλισμό σημαίνει καταστροφή παραγωγικού δυναμικού, άρα μαζική ανεργία. Ενίοτε, όπως μετά το ’29, η καταστροφή αυτή γίνεται και με πολέμους, με 20 εκατ. άνεργους από …ζωή.
Eίναι ώρα να τους πούμε ότι μελετήσαμε το παιγνίδι, είδαμε την απάτη κι ΕΠΙΤΑΣΣΟΥΜΕ οτιδήποτε είναι πάνω στο καρέ. Σ’αυτή τη κρίση, ας φύγουν αυτοί άφραγκοι από το παιγνίδι .

Δευτέρα, 20 Οκτωβρίου 2008

ΚΡΙΣΗ: ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΕΝΟΣ ΠΡΟΑΝΑΓΓΕΛΘΕΝΤOΣ ΘΑΝΑΤΟΥ

[Το κείμενο που ακολουθεί ξεκίνησε σαν προσπάθεια κάποιου, που ενώ σπούδασε οικονομικά κι εργάζεται πάνω στο αντικείμενο που σπούδασε, παρόλα αυτά αδυνατούσε να κατανοήσει την τρέχουσα οικονομική κρίση. Ταυτόχρονα, του ήταν επιτακτική η ανάγκη διατήρησης και συμμετοχής σ’ένα διάλογο που δεν έλεγε, όμως, να πάρει μπρός. Οι ανάγκες, βέβαια, της ανάλυσης προυποθέτουν μελέτη της ιστορίας των οικονομικών κρίσεων, την ανάλυση του καπιταλισμού μετά από συστηματική μελέτη της μαρξιστικής βιβλιογραφίας, κοινωνιολογικές γνώσεις, ένα μεταπτυχιακό (…ΜΒΑ κατά προτίμηση!) στα παράγωγα, κλπ. Επειδή όμως μ’αυτές τις προυποθέσεις, εμείς οι εργαζόμενοι δεν θα αρθρώναμε ποτέ λόγο, ενώ έχει ιστορικά αποδειχθεί πόσο επικίνδυνο είναι να αφήνουμε τους "ειδικούς" να μιλούν για λογαριασμό μας, ας συγχωρεθούν τυχόν κενά, ελλείψεις, ή και λάθη].

Η πραγματική και η πλασματική οικονομία

Ανέκαθεν, η χρηματοπιστωτική σφαίρα αποτελούσε “γκρίζα ζώνη” για τους θεωρητικούς μαρξιστές. Ισως αυτό να οφείλεται και στο γεγονός ότι ο ίδιος ο Μαρξ αναφέρθηκε στη χρηματιστηριακή σφαίρα ως σ’ένα χώρο όπου οι κεφαλαιοκράτες αντάλλασσαν υπεραξίες, άρα, ανάξιο περαιτέρω έρευνας. Τα διακινούμενα εμπορεύματα σε κάθε σφαίρα είναι διαφορετικά. Στην πραγματική οικονομία τα προιόντα διαμορφώνουν τη τιμή τους με βάση τη ποσότητα εργασίας που εμπεριέχουν. Ενώ, τα χρηματοπιστωτικά προϊόντα επειδή δεν εμπεριέχουν άμεση και μετρήσιμη ποσότητα εργασίας, χαρακτηρίστηκαν “πλασματικές αξίες”.
Επιπλέον, οι θεωρητικοί θεωρούσαν την πραγματική οικονομία ως τον κατεξοχήν χώρο δημιουργίας της υπεραξίας και εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης. Στις χρηματοπιστωτικές αγορές επεφύλασσαν τον χαρακτηρισμό του “καζίνο-καπιταλισμού”, και ξέμπλεκαν μαζί τους αποκαλώντάς τες κερδοσκοπικές.
Λες και το κεφάλαιο είχε ποτέ άλλο σκοπό πέρα από το κέρδος. Το κεφάλαιο κάθε μεμονωμένο και κάθε μεμονωμένος κεφαλαιοκράτης επιδιώκει τη μεγιστοποίηση του (ποσοστού) κέρδους του. Με αυτό το κριτήριο επιδίδεται εξ ορισμού στην “κερδοσκοπία”: όποτε χρειάζεται μεταναστεύει από τη μία σφαίρα οικονομικής δραστηριότητας στην άλλη και επιλέγει για να τοποθετηθεί σε εκείνες τις δραστηριότητες, από τις οποίες προσδοκά ότι θα έχει την υψηλότερη κερδοφορία. Στο πλαίσιο αυτό, η χρηματοπιστωτική σφαίρα είναι μια ακόμη ενδεχόμενη “σφαίρα επένδυσης”.
Με την έννοια αυτή, το κεφάλαιο και οι κάτοχοι του δεν μπορεί να χωρίζονται σε δύο κατηγορίες, τους “παραγωγικούς επιχειρηματίες” (της “πραγματικής οικονομίας”) και τους “κερδοσκόπους” (της χρηματοπιστωτικής σφαίρας). Ανάλογα με την συγκυρία και τα περιθώρια κέρδους που παρουσιάζει κάθε σφαίρα, ο παραγωγικός μετατρέπεται σε κερδοσκόπο και το αντίθετο. Πραγματική και πλασματική οικονομία είναι ένα ενιαίο σύστημα διαφορετικών τομέων, στους οποίους κινείται εναλλάξ το ίδιο κεφάλαιο.
Περιέργως, την ίδια προσέγγιση με τους θεωρητικούς μαρξιστές φαίνεται να υιοθετούν και οι αστοί οικονομολόγοι θεωρώντας τις δύο σφαίρες –χρηματοπιστωτική και πραγματική οικονομία- απομονωμένες, σχεδόν στεγανοποιημένες. Όλη τους η έγνοια, στην περίοδο της κρίσης, ήταν να περιορίσουν τα συμπτώματα της κρίσης στην χρηματοπιστωτική σφαίρα, πριν αυτά μεταδοθούν στην σφαίρα της πραγματικής οικονομίας.
Οι παραπάνω αντιλήψεις είχαν ως αποτέλεσμα να σπανίζουν οι μαρξιστικές αναλύσεις για την σύγχρονη κρίση αλλά και για το σύγχρονο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Αυτές που βρίσκει κανείς στις εφημερίδες της κομμουνιστικής αριστεράς παγκοσμίως, είναι εντυπωσιακό το πόσο είναι επηρεασμένες από την ορολογία της αστικής πολιτικής οικονομίας και από μία προσέγγιση χρονικο-γραφήματος. Ορισμένες μάλιστα οδηγούνται εξ αιτίας αυτής της προσέγγισης στο σημείο να κάνουν και προτάσεις πολιτικής, μέσα στο πνεύμα της διαχείρισης της κρίσης με όρους αστικής πολιτικής οικονομίας.

Όχι και τόσο παλιά, κάπου στο ’70

Οι ρίζες της παρούσας κρίσης φθάνουν μέχρι την κρίση υπερπαραγωγής του ’70. Τότε που τα παγκόσμια πλεονάσματα υπεραξίας, -μετά από “τα 30 ένδοξα χρόνια” του μεταπολεμικού καπιταλισμού-, κατέφυγαν μαζικά τις υψηλές αποδόσεις των αμερικάνικων τραπεζών, αντί της επανεπένδυσης σε έναν κορεσμένο ούτως ή άλλως παραγωγικό τομέα. Και για να συνδεθούμε με τα προηγούμενα, πρόκειται για το ίδιο κεφάλαιο που έως χθες παγιοποιούταν σε παραγωγικές δραστηριότητες με μέσο-μακροπρόθεσμο ορίζοντα απόδοσης, (μηχανήματα, α’ύλες, πιστώσεις πελατείας, κλπ). Μόνο που τώρα ανακάλυψε ότι μπορεί να επιλέξει και εναλλακτικές τοποθετήσεις σε χρηματοπιστωτικούς τίτλους, με βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, πολύ μικρότερο κίνδυνο και συγκριτικά μεγαλύτερες αποδόσεις.
Την δεκαετία αυτή αναπτύχθηκαν ουσιαστικά και οι διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές. Η αμερικάνικη οικονομία δοκιμαζόταν από τη κρίση που προαναφέραμε, εμφανίζοντας μεγάλο πληθωρισμό, υψηλή ανεργία, χαμηλά ποσοστά ανάπτυξης. Ως μεγαλύτερο πρόβλημα θα θεωρήσουμε την συνεχή πτώση του περιθωρίου κέρδους της βιομηχανίας (βλ.γράφημα), σε όλη αυτή τη μεταπολεμική περίοδο.
Για να αντιμετωπίσει την κατάσταση το αμερικάνικο κράτος θεώρησε τον έλεγχο του πληθωρισμού και την υπεράσπιση του δολαρίου ως πρώτες προτεραιότητες και αύξησε ραγδαία τα επιτόκια σε σχεδόν 20%. Η κίνηση αυτή ήταν αποτελεσματική ως προς τον πληθωρισμό και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στο δολάριο ως αποταμιευτικό νόμισμα. Είχε όμως δραματικές συνέπειες στην οικονομία: τα υψηλά επιτόκια οδήγησαν στο κλείσιμο χιλιάδες επιχειρήσεις και σε μαρασμό ολόκληρους οικονομικούς κλάδους, ενώ μισθοί και κοινωνικές παροχές άρχισαν να “χάνουν” έδαφος. Για πρώτη φορά από την κρίση του ΄29 καταστρεφόταν παραγωγικό κεφάλαιο της βιομηχανίας, επιδεινωνόταν το βιοτικό επίπεδο του λαού και ελάμβανε χώρα η πιο βίαιη αναδιάρθρωση του γεωργικού τομέα. Σ’αυτό το κλίμα της υψηλής ανεργίας τα συνδικάτα εργαζομένων υπέστησαν απανωτές ήττες, πέρασαν στην άμυνα, κι έχασαν την εμπιστοσύνη του εργαζόμενου λαού.
Η μεγάλη αύξηση των επιτοκίων όμως ξανάδωσε την εμπιστοσύνη στο αμερικάνικο νόμισμα και οι ΗΠΑ προσέλκυσαν τεράστια αποταμιευτικά κεφάλαια απ’όλο τον κόσμο. Την περίοδο αυτή, επίσης, με την ίδρυση του ΟΠΕΚ και τις δύο πετρελαικές κρίσεις, είχαμε τον ..υπερδεκαπλασιασμό της τιμής του πετρελαίου (από 1,90 δολ. το βαρέλι το 1973, σε 28,76 δολ. το 1979). Από την αύξηση αυτή οι πετρελαιοπαραγωγοί χώρες του ΟΠΕΚ δημιούργησαν τεράστια αποθεματικά σε δολάρια (ευρώ-δολάρια ή πετρο-δολάρια), τα οποία αντί να αξιοποιηθούν σε όφελος των ίδιων των πετρελαιοπαραγωγών λαών, κατέφυγαν στις αγορές του Λονδίνου και της Ν.Υόρκης.
Η ανακύκλωση των πετροδολαρίων και η προσέλκυση των παγκόσμιων αποθεμάτων, μαζί με τη διαθέσιμη πλεονάζουσα λόγω κρίσης υπεραξία, οδήγησαν σε μία άνευ προηγουμένου παγκόσμια ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού τομέα, τόσο ως προς το μέγεθος του, όσο και σε διαφοροποίηση νέων προϊόντων, γεωγραφικής δραστηριοποίησης και εισόδου νέων παικτών στην αγορά.
Η ελεύθερη κίνηση του κεφαλαίου διεθνώς, μέσα από την ανάπτυξη των διεθνών χρηματοπιστωτικών αγορών, είναι φαινόμενο αυτής της περιόδου. Σημειώνεται ότι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα δημιουργήθηκαν αμέσως μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, ακριβώς γιατί υπήρχε μεγάλη έλλειψη ρευστότητας στην διεθνή σκηνή. Έτσι, το μεν πρώτο θα χρηματοδοτούσε τα ελλειμματικά εμπορικά ισοζύγια των αγοραστριών χωρών, ενώ η δεύτερη θα χρηματοδοτούσε τα μεγάλα επενδυτικά έργα κυρίως υποδομών που χρειαζόταν ο παγκόσμιος καπιταλισμός.
Η διεθνής κίνηση κεφαλαίου για άμεσες επενδύσεις πρωτοεμφανίσθηκε χάρη στις πολυεθνικές εταιρείες των ΗΠΑ κυρίως, που μετά την Ευρώπη, εξαπλώθηκαν σ’όλο τον κόσμο. Το γεγονός, όμως, ότι οι περισσότερες χώρες εφάρμοζαν αυστηρούς ελέγχους στην εισαγωγή και εξαγωγή συναλλάγματος (και των κερδών) και ότι πολλά νομίσματα δεν ήταν πλήρως μετατρέψιμα, εμπόδιζε την ανάπτυξη των χρηματοπιστωτικών αγορών. Εξ αιτίας,όμως, του ύψους των αποθεμάτων που συνέρευσαν στο κέντρο (Ν.Υόρκη,Λονδίνο) και της ανάγκης αξιοποίησης των, δόθηκαν μαζικά δάνεια στις αναπτυσσόμενες χώρες. Τα δάνεια αυτά συνοδευόταν, παράλληλα, από προγράμματα δημοσιονομικής εξυγίανσης του ΔΝΤ και συνταγές νεοφιλεύθερης πολιτικής της σχολής του Σικάγου, οι οποίες αποδείχθηκαν καταστροφικές για τις περισσότερες χώρες.
Τα κεφάλαια που είχαν συρρεύσει στο χρηματοπιστωτικό κύκλωμα απολάμβαναν αυτή την περίοδο ανέλπιστες αποδόσεις, μακράν καλύτερες από τα περιθώρια κέρδους στην παραγωγή. Το παραγωγικό κεφάλαιο βλέποντας ότι οι συγκριτικές αποδόσεις στις χρηματοπιστωτικές τοποθετήσεις ήταν καλύτερες, επιδίωξε την βελτίωση του περιθωρίου κέρδους του, είτε μεταναστεύοντας σε αναζήτηση χαμηλότερου κόστους παραγωγής σε τρίτες χώρες (Μεξικό, Κίνα, ...), είτε βελτιώνοντας τις συνθήκες εκμετάλλευσης του σε εθνικό επίπεδο (μείωση του κόστους με την απελευθέρωση της αγοράς εργασίας, απαλλαγή από κοστογόνους περιβαλλοντικούς και λοιπούς όρους λειτουργίας, κλπ). Η κρίση αυτής της περιόδου δεν είναι κρίση έλλειψης κεφαλαίων, αλλά κρίση έλλειψης ευκαιριών στα πλαίσια της εθνικής οικονομίας για την επένδυση αυτών των κεφαλαίων.
Στο νότιο ημισφαίριο, όπου οι ιδιωτικοποιήσεις, ο υψηλός δανεισμός, οι υποτιμήσεις των εθνικών νομισμάτων, κλπ., οδήγησαν στην δημιουργία εκρηκτικών κοινωνικών συνθηκών φτώχειας και εμφάνιση αριστερών πολιτικών δυνάμεων. Οι δυνάμεις αυτές παρά τους ανηλεείς διωγμούς, επιβιώνουν έως σήμερα και διεκδικούν ή έχουν ήδη καταλάβει την πολιτική εξουσία σε αρκετά από αυτά τα κράτη.
Την μεγαλύτερη ώθηση όμως στη διεθνοποίηση και την ανάπτυξη των χρηματοπιστωτικών αγορών έδωσε η ιδεολογική και πολιτική επικράτηση του νεοφιλελευθερισμού, με την ανάδειξη στις ΗΠΑ και στο Ην.Βασίλειο των κυβερνήσεων Ρήγκαν και Θάτσερ.

Νεοφιλελευθερισμός: απόνερα του ΄60

Μετά από είκοσι περίπου χρόνια κράτους πρόνοιας, σχεδόν πλήρους απασχόλησης και συνεχούς αύξησης των εισοδημάτων, στην δεκαετία του ’60 οι εργαζόμενοι έγιναν λιγότερο “υπάκουοι”. Οι ΗΠΑ έχασαν τον πόλεμο στο Βιετνάμ, ενώ σε όλο τον κόσμο το ειρηνικό κίνημα γιγάντωνε. Παράλληλα, ο Τρίτος Κόσμος διεκδικούσε αναδιανομή του παγκόσμιου πλούτου και νέα παγκόσμια τάξη. Η νεολαία έψαχνε μάταια την “απελευθέρωση”, μακριά από τις οικογενειακές αρχές, στα “ναρκωτικά, στο σέξ και στο ροκ & ρόλ”. Ολα αυτά, έλλειψη πειθαρχίας στα εργοστάσια και νεολαία “ανεξέλεγκτη”, προκαλούσε ανασφάλεια και έβαζε σε κίνδυνο όχι μόνο τα περιθώρια κέρδους του κεφαλαίου (βλ.τη μείωση στο σχεδιάγραμμα), αλλά την ίδια την ...ηγεμονία της, .
Δεν είναι περίεργο, λοιπόν που η αστική τάξη όλο αυτό το διάστημα “επώαζε” σε ινστιτούτα και δεξαμενές σκέψης την δική του …απελευθέρωση και την αντιστροφή των συνθηκών που είχαν δημιουργηθεί. Παραφράζοντας και οικειοποιούμενο πολλά από τα συνθήματα του ’60, ετοίμαζε το ιδεολογικό του οπλοστάσιο με το οποίο θα εξόπλιζε τις νεοφιλελεύθερες κυβερνήσεις.
Στο ενλόγω οπλοστάσιο συμπεριλήφθηκαν δογματισμοί του τύπου:
- δεν είναι δουλειά του κράτους να μπλέκεται με τις δουλειές,
- η απελευθέρωση από κάθε είδους κανονισμούς (απορρύθμιση) ζωντανεύει την οικονομία
- η ιδιωτικοποίηση κάνει τις δημόσιες επιχειρήσεις να λειτουργούν καλύτερα,
- οι αγορές αυτορρυθμίζονται,
- οι φορολογικές απαλλαγές για τους πλούσιους καταλήγουν μέσω της οικονομικής ανάπτυξης σε όφελος των φτωχών,
- κοκ.
Στον πολιτικό τομέα οι νεοφιλελεύθερες κυβερνήσεις χρησιμοποίησαν την κρατική εξουσία, σε όλες της τις μορφές, με πρωτοφανή σκληρότητα και αναλγησία, προκειμένου να καταστείλουν τις κοινωνικές αντιδράσεις.
Στον τομέα της οικονομικής πολιτικής, τέλος, ο νεοφιλελευθερισμός προώθησε
- την δημιουργία σε παγκόσμιο επίπεδο ευέλικτων δικτύων παραγωγής
- την απορρύθμιση σε όλους τους τομείς
- πολιτικές ελέγχου μισθών μέσω και της ελαστικοποίησης των μορφών απασχόλησης
- χαμηλό πληθωρισμό
- την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών και κεφαλαίων
- τον περιορισμό τη δημόσιου τομέα,
- την αναδόμηση του κράτους με την επικράτηση χρηματοοικονομικών προσεγγίσεων αξιολόγησης της δράσης του, κλπ.
Ο νεοφιλελευθερισμός επιβλήθηκε στις ΗΠΑ με την εκλογή το 1979 του Ρόναλντ Ρήγκαν και της “σιδηράς κυρίας” Μάργκαρετ Θάτσερ στην Μεγ.Βρεττανία. Οι αυτές κυβερνήσεις εφάρμοσαν μία πολιτική ελέγχου των μισθών μέσω της διάλυσης των συνδικάτων, καθώς και μείωσης εν γένει του μεριδίου της εργασίας στο παραγόμενο προϊόν. Παράλληλα, περιόρισαν την εμπλοκή του κράτους στην οικονομική δραστηριότητα, αφήνοντας ελεύθερο το πεδίο στη δράση του κεφαλαίου, ακόμη και σε τομείς που αναπτύχθηκαν παραδοσιακά ως εθνικές υποδομές (σιδηρόδρομοι, τηλεπικοινωνίες, ύδρευση, ενέργεια, κλπ).
Η πολιτική αυτή επέτρεψε μία συνεχή ανάπτυξη και επέκταση των οικονομιών των δύο αυτών χωρών τις επόμενες δεκαετίες, σε σημείο να υπαγορεύουν σε τρίτες χώρες τους όρους και τις προϋποθέσεις ενίσχυσης τους είτε με άμεσες επενδύσεις είτε με νέες πιστώσεις. Το ΔΝΤ την περίοδο αυτή υπαγόρευε σε τρίτες χώρες συνταγές και παραμέτρους πολιτικής, με στόχο την απελευθέρωση από ελέγχους της κυκλοφορίας του κεφαλαίου και τον έλεγχο του κόστους της εργασίας.
Οι επιτυχίες αυτές της αστικής τάξης δεν θα ήταν εφικτές χωρίς την πλήρη ιδεολογική της επικράτηση. Εκμεταλλευόμενη ιδέες του ’60, όπως ο ατομικισμός, η φαντασία, ο αυθορμητισμός, κλπ, δημιούργησε μύθους που συντηρούν μέχρι σήμερα την ιδεολογική της ηγεμονία. Για παράδειγμα, η χαμηλή ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών από το κράτος (π.χ.) στην υγεία, μας κάνει να συμφωνούμε στην ιδιωτικοποίηση του όλου συστήματος. Ή, ακόμη, οι χαμηλές συντάξεις, μας οδήγησαν στην υιοθέτηση ενός ανταποδοτικού συστήματος συνταξιοδότησης.

Μέσα από την εφαρμογή των παραπάνω πολιτικών,

- για πρώτη φορά μεταπολεμικά, το 1982, μειώθηκε το μερίδιο του κράτους στο ΑΕΠ των ΗΠΑ,

- στις επτά πλουσιότερες χώρες της Δύσης (G7), το μερίδιο της εργασίας (μισθοί, συντάξεις, λοιπές παροχές) μειώθηκε κατά 5,8%, ως ποσοστό του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος,

- το ύψος των κεφαλαίων που διακινούνταν διεθνώς για τις ανάγκες του εξωτερικού εμπορίου, έφθασε να αντιστοιχεί σε 2-3% των συνολικών ποσών που διακινούνταν στα πλαίσια των κερδοσκοπικών συναλλαγών του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Στις νέες αυτές συνθήκες, τα επί μέρους κράτη πλέον εάν ήθελαν να συνεχίσουν να έχουν τις απαραίτητες πιστώσεις διαθέσιμες και τα ξένα κεφάλαια να ενισχύουν τις οικονομίες τους, είτε με την μορφή άμεσων επενδύσεων, είτε με πιο βραχυπρόθεσμο ορίζοντα (κεφαλαιαγορές), όφειλαν να υπακούν στις απαιτήσεις του διεθνούς κεφαλαίου. Ήτοι, περιορισμός του κράτους στην οικονομία, έλεγχος του εργατικού κόστους/απελευθέρωση αγοράς εργασίας, μείωση της φορολογίας των επιχειρήσεων, κλπ. Κράτη που καθυστερούσαν να συντονιστούν στις απαιτήσεις αυτές του διεθνούς κεφαλαίου, απλά έμεναν πίσω στην οικονομική ανάπτυξη/ προσέλκυση ξένων κεφαλαίων. Ο ανταγωνισμός που είχε επιβάλλει μ’αυτό τον τρόπο το διεθνές κεφάλαιο στις χώρες υποδοχής κεφαλαίων, είχε καταστήσει μονόδρομο την νεοφιλελεύθερη συνταγή. Oι κυβερνήσεις των επιμέρους κρατών δεν είχαν πλέον να πείσουν τους λαούς τους για τις πολιτικές τους επιλογές. “Προέκυπτε” πλέον σύμφωνα με την επίσημη προπαγάνδα, ότι η άσκηση της οικονομικής πολιτικής παγκοσμίως είχε μπει σε αυτόματο πιλότο. Το χρηματιστικό κεφάλαιο επιπλέον αφού ποδηγέτησε πλήρως τις επιμέρους κυβερνήσεις, αναβάθμισε -αυτονομώντας και ανεξαρτητοποιώντας- τον ρόλο των κεντρικών τραπεζιτών, οι οποίοι ως ανεξάρτητη αρχή πλέον εισηγούταν στις τοπικές κυβερνήσεις τα μέτρα και τις πολιτικές που επιθυμούσε το διεθνές κεφάλαιο.

Αχ, αυτός ο “αυτοκαταστροφικός” καπιταλισμός

Για τον εγκυρότερο ως σήμερα αναλυτή του συστήματος, Κάρολο Μαρξ, οι κρίσεις είναι σύμφυτο και συνεχώς επαναλαμβανόμενο φαινόμενο του καπιταλιστικού συστήματος. Οι περισσότερες θεωρίες για τις κρίσεις που αναπτύχθηκαν στηρίχθηκαν στις δικές του αναλύσεις και επισημάνσεις. Το σημαντικότερο, όμως, κατά την γνώμη πολλών μαρξιστών, είναι ότι παρά την ύπαρξη μιας ολόκληρης τυπολογίας για τις κρίσεις, στον εικοστό αιώνα παρατηρείται μία συνεχώς μειούμενη ενασχόληση με τις κρίσεις. Και όταν υπάρχει ενασχόληση γίνεται όλο και περισσότερο με όρους αστικής πολιτικής οικονομίας.
Παρά την ποικιλία των θεωριών των οικονομικών κρίσεων (κρίσεις υπερπαραγωγής, υποκατανάλωσης, πτώσης ποσοστού κέρδους, κύκλοι τεχνολογικών καινοτομιών, κλπ), η αίσθηση που έχουν οι εργαζόμενοι στις μητροπόλεις του καπιταλισμού (80% του συνολικού πληθυσμού;), είναι ότι το σύστημα δεν έπαψε ποτέ να είναι σε κρίση. Η αίσθηση αυτή συντηρείται από την ίδια την άρχουσα τάξη, μέσω της εκάστοτε εξαγγελλόμενης οικονομικής πολιτικής, προκειμένου να ελέγχεται το ύψος των εργατικών εισοδημάτων.
Άλλο όμως η απλή αίσθηση άλλο η βίωση της ίδιας της κρίσης σε όλη της την ανάπτυξη. Τότε, “η κοινωνία ξαφνικά βρίσκεται σε κατάσταση στιγμιαίας βαρβαρότητας, θα έλεγε κανείς ότι ένας λιμός, ένας γενικός πόλεμος ερήμωσης της έκοψε όλα τα μέσα ύπαρξης. Η βιομηχανία, το εμπόριο φαίνονται εκμηδενισμένα. Και γιατί; Γιατί η κοινωνία έχει πάρα πολύ πολιτισμό, πάρα πολλά μέσα ύπαρξης, πάρα πολλή βιομηχανία, πάρα πολύ εμπόριο. Οι παραγωγικές δυνάμεις που διαθέτει δεν χρησιμεύουν πια για την προώθηση του αστικού πολιτισμού και των αστικών σχέσεων ιδιοκτησίας. Αντίθετα, έγιναν πάρα πολύ μεγάλες γι' αυτές τις σχέσεις, εμποδίζονται από αυτές”.
Στον τρίτο τόμο του Κεφαλαίου του Μάρξ βρίσκουμε το εξής: “Η πραγματική αιτία όλων των πραγματικών κρίσεων παραμένει πάντα η φτώχεια και ο περιορισμός της κατανάλωσης των μαζών, που αντιτίθεται στην τάση της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής να αναπτύσσει έτσι τις παραγωγικές δυνάμεις, λες και το όριό της αποτελείται μόνο από την απόλυτη ικανότητα κατανάλωσης της κοινωνίας”.
Η διατύπωση αυτή αντιστοιχεί στην με μαθηματική προσέγγιση ανάλυση του Μάρξ για την αναπαραγωγή του κεφαλαίου, μέσω της πραγμάτωσης της υπεραξίας την στιγμή της κατανάλωσης. Στις κρίσεις της χρηματοπιστωτικής σφαίρας της τελευταίας 30ετίας, παρατηρούμε ότι όλες σχεδόν με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο συνδέονται με την φτώχεια: κρίσεις αποπληρωμής δανεισμού φτωχών χωρών του τρίτου κόσμου, κρίσεις στεγαστικών δανείων που πήραν οι φτωχοί αμερικανοί, κλπ. Επειδή είναι μέσα στη λογική της ίδιας της εμπορικής διαπραγμάτευσης να ρίχνεται ο αδύνατος-φτωχός (χώρα ή άνθρωπος), οι κρίσεις και με την έννοια αυτή της απλής λογικής είναι σύμφυτες με το καπιταλιστικό σύστημα.

Πώς επωάστηκε η τωρινή κρίση

Το χρηματοπιστωτικό σύστημα έχει επεκταθεί τόσο εκτατικά (σε όλη την οικουμένη), όσο και ποιοτικά: συμμετέχει σ’αυτό με τις οικονομίες του ο έλληνας συνταξιούχος, από κοινού με τα αποθέματα του κοινοτικού ταμείου κάποιου απομακρυσμένου δήμου της Σκανδιναβίας. Εξ αιτίας του γεγονότος ότι οι ΗΠΑ αποτελούν το κέντρο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, οι κρίσεις ξεκινούν και επιστρέφουν πάντα σ’αυτές.
Η τωρινή κρίση στις ΗΠΑ αποτελεί την κορύφωση μιας σειράς μικρότερων κρίσεων που προηγήθηκαν και οι οποίες είχαν οδηγήσει την άρχουσα τάξη στον εφησυχασμό, ότι το σύστημα -με την παρέμβαση έστω του κράτους- μπορεί να ανταπεξέρχεται σ’αυτές. Με την έννοια αυτή έχουμε το 1982 την πρώτη μεγάλη κρίση στην αδυναμία εξυπηρέτησης του εξωτερικού χρέους από την κυβέρνηση του Μεξικού. Η αδυναμία αυτή είχε έλθει ως αποτέλεσμα της μεγάλης αύξησης των επιτοκίων των ΗΠΑ. Για την αντιμετώπιση της, οι χρηματοδότριες τράπεζες συνεργάσθηκαν και για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκαν καινοτόμα χρηματοπιστωτικά προιόντα τιτλοποίησης αυτού του χρέους, τα οποία διατέθηκαν στις παγκόσμιες αγορές.
Στη συνέχεια έχουμε την χρηματιστηριακή κρίση του 1987, οπότε έγινε σλόγκαν το “όταν φταρνίζεται η Ν.Υόρκη, παθαίνει κρυολόγημα η υφήλιος”. Κρίσεις με επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία αρχίσαμε να έχουμε κάπου στις αρχές της 10ετίας του ΄90, με την κρίση του Μεξικού. Ακολούθησαν στη συνέχεια οι νομισματικές κρίσεις στις χώρες της Άπω Ανατολής, η Ρωσία με την Βραζιλία το 1997-98 και η κρίση της Αργεντινής το 2001. Τα πρώτα συμπτώματα αυτής της σημερινής κρίσης εμφανίστηκαν στα μέσα του 2006 στον τομέα της στεγαστικής πίστης. Οι απαρχές της κρίσης αυτής όμως θα πρέπει να αναζητηθούν στο σκάσιμο της χρηματιστηριακής φούσκας στις ΗΠΑ των εταιρειών υψηλής τεχνολογίας το 2001.
Η πραγματική οικονομία των ΗΠΑ όλο αυτό το διάστημα, από το 1982 και μετά, πήγαινε διάνα. Το περιθώριο κέρδους του κεφαλαίου πήρε πάλι την ανοδική πορεία, η κερδοφορία των εταιρειών εκτοξεύθηκε στα ύψη, ο ρυθμός ανάπτυξης επανήλθε σε ρυθμούς 4%. Η εργατική τάξη από την άλλη την περίοδο αυτή γνώρισε συντριπτική ήττα, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την πτώση του μεριδίου της στον συνολικά παραγόμενο πλούτο (-5,8% στις χώρες του G7, -8,6% στην Ευρώπη των 15). Σε όλο αυτό το διάστημα, ωστόσο, οι αστοί οικονομολόγοι δεν έπαυσαν στιγμή να μιλούν για “υφέρποντα στασιμοπληθωρισμό”. Βλέποντας όμως να μην έρχεται η μεγάλη κρίση και το σύστημα να βιώνει μικρές κρίσεις τις οποίες ξεπερνούσε σχετικά εύκολα και γρήγορα, θριαμβολόγησαν ότι ο καπιταλισμός πλέον δεν πρόκειται να ξαναζήσει κρίσεις σαν του ’29.
Η ανάπτυξη στις ΗΠΑ, ωστόσο, στηρίχθηκε αποκλειστικά στην επέκταση/τόνωση της ζήτησης, όχι με πραγματική αύξηση των εισοδημάτων, αλλά με την πιστωτική επέκταση των τραπεζών στους ιδιώτες.
Η πιστωτική επέκταση στους ιδιώτες, αλλά και η γενικότερη εμπλοκή των ιδιωτών στο χρηματοπιστωτικό σύστημα με την συμμετοχή τους στην χρηματιστηριακή αγορά κατά κύριο λόγο, δεν είναι πολιτικά αθώα. Με τα στεγαστικά και τα ενυπόθηκα καταναλωτικά δάνεια, η υποδούλωση των εργαζομένων στις επιταγές του κεφαλαίου έγινε πλήρης. Βίωσαν οι εργαζόμενοι την μεγαλύτερη όλων “ανελευθερία”, την οικονομική, σε ένα σύστημα που βαφτίσθηκε “λαϊκός καπιταλισμός”.
Μετά την χρηματιστηριακή κρίση της φούσκας των εταιρειών υψηλής τεχνολογίας, η οικοδομική δραστηριότητα λειτούργησε ως ατμομηχανή της αμερικάνικης οικονομίας. Τα επιτόκια λόγω της κρίσης είχαν φθηνύνει πολύ και ο μέσος αμερικάνος έβλεπε πλέον ως εφικτό το όνειρο να αποκτήσει το “δικό του κεραμίδι”. Τα δάνεια δινόταν αφειδώς, δημιουργώντας μεγάλη ζήτηση για κατοικίες, με αποτέλεσμα οι τιμές των τελευταίων να εκτοξεύονται. Οι στεγαστικές τράπεζες έδιναν δάνεια, έχοντας ως εξασφάλιση τα ίδια τα σπίτια, η αξία των οποίων, χρόνο με το χρόνο, μεγάλωνε. Ωθούμενες από την ίδια τη φύση τους της συνεχούς επέκτασης και μεγέθυνσης, και προκειμένου να βρουν πρόσθετα κεφάλαια, κατέφυγαν στη λύση της τιτλοποίησης: δανείζονταν από τις επενδυτικές τράπεζες, δίνοντας ως ενέχυρο ομαδοποιημένα σε πακέτα τα στεγαστικά δάνεια που είχαν χορηγήσει. Επειδή όμως η εν δυνάμει πελατεία τελειώνει κάποια στιγμή, πολλές στεγαστικές τράπεζες, στην προσπάθεια τους να κερδίσουν περισσότερα από αύξηση εργασιών, από τις προμήθειες των σχετικών εργασιών και από μεγαλύτερα επιτόκια άρχισαν να απευθύνονται και στην χαμηλότερη εισοδηματικά πελατεία. Οι ενλόγω τράπεζες επαναπαυόμενες στο ότι οι τιμές των ακινήτων θα ανεβαίνουν συνεχώς και ότι σε περίπτωση μη εξυπηρέτησης των δανείων τα λεφτά θα καλυπτόταν από την ρευστοποίηση του σπιτιού, χορηγούσαν στεγαστικά ακόμη και σε ...ζητιάνους.
Ετσι όμως μπήκαμε σταδιακά στην φάση κορεσμού της ζήτησης νέων κατοικιών από τους καταναλωτές και υπερπροσφοράς από την άλλη όλο και περισσότερων οικιστικών προγραμμάτων. Ο συνδυασμός αυτών των δύο παραγόντων, είχε ως αποτέλεσμα την σταδιακή μείωση των τιμών τα ακινήτων, η οποία στη διετία 2006-2008 ανήλθε σε 20%.
Εκτός όμως από τα στεγαστικά για την ιδιοκατοίκηση οι κατοικίες αποτελούν στις ΗΠΑ την κατ’εξοχή εξασφάλιση που προσφέρεται στις τράπεζες για τον προσπορισμό καταναλωτικών δανείων. Κάθε που καταγραφόταν αύξηση στις τιμές των ακινήτων, οι ιδιοκτήτες απευθυνόταν στην τράπεζα για πρόσθετη χρηματοδότηση. Από το συνολικό ποσό των εκταμιευόμενων αυτών δανείων, το μισό και παραπάνω προοριζόταν για αναχρηματοδότηση παλαιότερων χρεών. Οταν όμως οι τιμές των ακινήτων άρχισαν να μειώνονται αντί να αυξάνουν,
- η χαμηλότερη εισοδηματικά πελατεία άρχισε να μη πληρώνει,
- οι εμπορικές τράπεζες δεν μπορούσαν στους πλειστηριασμούς να πάρουν πίσω τα λεφτά τους
- για να πληρώσουν τις επενδυτικές τράπεζες, οι οποίες καλούνταν σταδιακά να καταγράψουν ως ζημίες δις δολ., εξ αιτίας αυτής της κατάστασης.
Από την παραπάνω “μηχανική” της κλιμάκωσης της κρίσης των ενυπόθηκων δανείων προκύπτει ότι η πραγματική αιτία παραμένει πάντα η φτώχεια (βλ.απόσπασμα πιο πάνω). Θα μπορούσε να ισχυρισθεί κανείς ότι είχαμε εδώ την “εκδίκηση” της αμερικάνικης φτώχειας, που αφού πέρασε καλά με δανεικά κι αγύριστα τα τελευταία χρόνια, τους υποχρέωσε σε ένα ντόμινο συρρίκνωσης του πλούτου τους. Δυστυχώς όμως τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα είναι αυτά που πλήττονται περισσότερο από τις κρίσεις. Η παραπάνω κλιμάκωση της κρίσης είχε την αφορμή της μόνο στα στεγαστικά δάνεια. Η αιτία, όπως προαναφέραμε, βρίσκεται στα μακροοικονομικά μεγέθη των ΗΠΑ και των ενγένει δυτικών οικονομιών. Βάσει αυτών η κρίση στην πραγματική οικονομία προυπήρχε της χρηματοπιστωτικής κρίσης και εξακολουθεί να είναι σε πλήρη εξέλιξη.

Ποιος κυβερνάει αυτόν τον κόσμο;

Αναφέρθηκε παραπάνω ότι το κεφάλαιο επεδίωξε τα τελευταία τριάντα χρόνια να επιβληθεί τόσο εκτατικά (παγκοσμίως) όσο και στον εθνικό του χώρο (αναδιανομή εισοδήματος), διευρύνοντας το μερίδιο του επί του παραγόμενου πλούτου σε βάρος του κόσμου της εργασίας.
Η περίοδος αυτή θα μείνει στην ιστορία ως περίοδος ανάπτυξης χωρίς δημιουργία θέσεων απασχόλησης (“jobless development”) και αύξησης της παραγωγικότητας, χωρίς ισόποση αύξηση των μισθών. Το μοντέλο δοκιμάστηκε, πέτυχε και τα επιτελεία των κεντρικών αγορών της Wall Street και του City του Λονδίνου δεν είχαν παρά να το επεκτείνουν παγκοσμίως. Στην κατεύθυνση αυτή, έγινε προσπάθεια να θεσμοθετηθεί η αρπακτικότητα του κεφαλαίου μέσα από νέους σχετικά οργανισμούς (Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, ΜΑΙ-Διακρατικά Σύμφωνα Επενδύσεων,…), ακυρώνοντας στην πράξη οργανισμούς που είχε ιδρύσει το ίδιο και θα μπορούσαν να του προσδώσουν την απαιτούμενη νομιμοποίηση και συναίνεση στις επιλογές του.
Ειδικά μετά την κατάρρευση των χωρών του ανατολικού μπλοκ και στα πλαίσια της νέας τάξης πραγμάτων, η μητρόπολη του καπιταλισμού πίστεψε ότι θα μπορούσε να επιβληθεί ως παγκόσμιος χωροφύλακας, με την δύναμη των όπλων.
Με την εγγενή δυναμική του επέκτασης παγκοσμίως και την απελευθέρωση των αγορών που κατέστησαν εφικτή αυτή την επέκταση, το κεφάλαιο θεσμοθέτησε κανόνες ορθής συμπεριφοράς και πολιτικής, από τους οποίους δεν μπορούσε να αποκλίνει κανένα κράτος. Σε περίπτωση ανυπακοής κάποιου κράτους (π.χ. αυξάνοντας τους μισθούς ή τις κοινωνικές δαπάνες, μη προχωρώντας σε ιδιωτικοποιήσεις, κλπ) η αντίδραση του κεφαλαίου ήταν άμεση: το ΔΝΤ αρνείται να εγκρίνει την επόμενη πίστωση, οι θεσμικοί επενδυτές ρευστοποιούσαν τις θέσεις τους στην ντόπια κεφαλαιαγορά, κλπ.… Χωρίς να έχει οικουμενική κυβέρνηση το κεφάλαιο κατάφερνε να υπαγορεύει τους ομοιόμορφους κανόνες του ορθής συμπεριφοράς παγκοσμίως, με ξεκάθαρο στόχο την εκμετάλλευση των φθηνών α’υλών, της φθηνότερης εργατικής δύναμης και της δυνατότητας κερδοσκοπίας ακόμη και πάνω στα τοπικά νομίσματα. Από την άλλη, οι κυβερνήσεις των επιμέρους κυρίαρχων κρατών, χωρίς κανένα διεθνή συντονισμό στον τομέα των ακολουθούμενων οικονομικών πολιτικών, βρέθηκαν εξαναγκασμένες να συμμορφώνονται με τις συστάσεις των ξένων νεαρών αναλυτών, προκειμένου να μη χάσουν την εύνοια του διεθνούς κεφαλαίου. Η ενσωμάτωση των εθνικών οικονομιών στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα, μετέτρεψε τα κριτήρια λήψης των πολιτικών αποφάσεων από καθαρά οικονομικά, σε χρηματοπιστωτικά. Μέρος μάλιστα των αποφάσεων αυτών (έλεγχος νομίσματος, διεθνής δανεισμός, κλπ) αναλήφθηκε από τους ίδιους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, με προεξάρχουσες τις κεντρικές τράπεζες.
Το γεγονός κατέληξε να ενοχλεί τους πολιτικούς οι οποίοι βέβαια ως προσωπικό του κεφαλαίου εξέφραζαν απλά τη δυσαρέσκεια τους κι εκτελούσαν τις εντολές. Όταν εκδηλώθηκε όμως η κρίση εμπιστοσύνης στον διατραπεζικό δανεισμό και ο αθέμιτος ανταγωνισμός μεταξύ τραπεζών και κρατών, με επαπειλούμενη την χωρίς επιστροφή κατάρρευση του συστήματος, οι πολιτικοί με θεατρικό τρόπο ανέλαβαν να δηλώσουν θορυβωδώς παρόν, για να πάρουν την ρεβάνς από την “σκιώδη κυβέρνηση” του κεφαλαίου.

Πως ξημερώνει το αύριο

Μετά την κατάρρευση των σοσιαλιστικών καθεστώτων ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός, εμφανίστηκε με το ιδεολόγημα της Νέας Τάξης πραγμάτων να διεκδικεί την αποκλειστική ηγεμονία στο παγκόσμιο σύστημα. Η κρίση των χρηματοπιστωτικών αγορών αποτέλεσε ένα καταστρεπτικό κτύπημα αυτών των φιλοδοξιών, δεδομένου ότι η φθορά είχε προηγηθεί: η αποτυχία στο ΙΡΑΚ, το αδιέξοδο στο Αφγανιστάν, η απώλεια της Λατινικής Αμερικής, … Ακόμα και αν η ύφεση είναι συντομότατη, οι ΗΠΑ θα δυσκολευθούν πλέον να αγνοήσουν τους διεθνείς οργανισμούς και να απευθυνθούν μόνες τους στον κόσμο, προτείνοντας μοντέλα οικονομικής πολιτικής ή εξαγωγής δημοκρατίας.
Με γεωπολιτικούς όρους, ξαναζωντανεύουν τα σενάρια ότι οι ΗΠΑ θα γνωρίσουν την μοίρα που γνώρισαν οι κυρίαρχοι Ολλανδοί τον 17ο αιώνα ή οι Άγγλοι που τους διαδέχθηκαν από τον 19ο, ως τις αρχές του 20ου αιώνα. Η Κίνα που υπήρξε η μεγαλύτερη βιομηχανική δύναμη του κόσμου πριν την εκβιομηχάνιση της Δύσης, εμφανίζεται μέσω των προβολών στατιστικών στοιχείων στο μέλλον και προβλέψεων να ξανακερδίζει το 2050 την πρώτη θέση.
Είναι δύσκολο να αναμένει κανείς, όμως, ότι οι ΗΠΑ με την πιο ισχυρή στρατιωτική μηχανή του κόσμου θα προσαρμοσθούν ειρηνικά στα νέα γεωπολιτικά δεδομένα. Οι περιπέτειες της στην Μέση Ανατολή και την Κ.Ασία, με καταφανέστατο στόχο την ληστρική εκμετάλλευση του ντόπιου πλούτου, δεν αποκλείεται να αποτελούν τα δείγματα γραφής του μόνου είδους ηγεμονίας που μπορούν να ασκήσουν πλέον στον κόσμο, σ΄αυτή τη φάση της παρακμής τους.
Από την άλλη, με την αλληλεξάρτηση που υπάρχει ανάμεσα στα επιμέρους εθνικά καπιταλιστικά συστήματα (π.χ. η Κίνα να χρηματοδοτεί τα ελλείμματα των ΗΠΑ, το φυσικό αέριο της Ρωσίας να τροφοδοτεί την Ευρώπη, κλπ) το κεφάλαιο έχει συμφέρον να διατηρηθεί η ειρήνη μεταξύ των πρωταγωνιστών της παγκόσμιας σκηνής. Με την έννοια αυτή η παγκοσμιοποίηση του κεφαλαίου ενδεχομένως να εγκυμονεί ειρηνοποιά χαρακτηριστικά. Αξίζει να θυμηθούμε ότι ο καπιταλισμός, και άλλη φορά, στην φάση της έντονης ανάπτυξης του, συνετέλεσε στην μεγαλύτερη σε διάρκεια περίοδο ειρήνης που γνώρισε ποτέ η Ευρωπαϊκή ήπειρος. Και τότε, η ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου και οι μεγάλες κεφαλαιουχικές επενδύσεις σε υποδομές μεταφορών (σιδηρόδρομοι, λιμάνια, κλπ) προϋπόθεταν ειρήνη τόσο για την ευόδωση των εργασιών, όσο και για την απόδοση των επενδύσεων.
Στο κοινωνικό και πολιτικό πεδίο, η ολοκληρωτική επικράτηση του νεοφιλελευθερισμού τις τρείς τελευταίες δεκαετίες προυποθέτει πνευματική εγρήγορση και κοινωνικούς αγώνες για να ανατραπεί. Προσπάθεια, στο πολιτικό πεδίο προκειμένου να ανατραπούν όλες οι ήδη θεσμοποιημένες εκφάνσεις του: τρομονόμοι, προσωπικά δεδομένα, σεξιστικές και λοιπές αντιδραστικές ρυθμίσεις. Αγώνες στο κοινωνικό πεδίο, προκειμένου να καλλιεργηθεί και πάλι η συνδικαλιστική συνείδηση και η συμμετοχή στα κοινά, με στόχο να κατακτηθούν τα θεμελιώδη δημοκρατικά δικαιώματα της εργασίας, της μόρφωσης και της υγείας, ως το πρώτο βήμα για την διαμόρφωση ενός κόσμου στον οποίο ο άνθρωπος θα ελέγχει συνειδητά τις παραγωγικές δυνάμεις της οικονομίας και θα …πειραματίζεται στα συμμετοχικά και αμεσοδημοκρατικά συστήματα διακυβέρνησης.